Resimli ve sesli iletişim kartları konuşmayı geciktirir mi?
Kısa cevap
Hayır. Araştırma derlemeleri, resimli kartlar ve sesli AAC uygulamaları gibi alternatif ve destekleyici iletişim yöntemlerinin çocukların konuşmasını geciktirmediğini, incelenen çocukların önemli bir kısmında konuşmanın arttığını gösteriyor. AAC çocuğa iletişimin işe yaradığını öğretir ve her dokunuşta kelimeyi duymasını sağlar; konuşma geldikçe çocuk genellikle en hızlı yolu, yani konuşmayı seçer.
Bilgi notu: Bilimsel derlemeler, AAC kullanımının konuşma gelişimini olumsuz etkilemediğini, konuşma için gereken dil altyapısını desteklediğini gösteriyor.
Ailelerin en büyük endişesi
"Kartla isteyebilirse hiç konuşmaya çalışmaz" endişesi çok yaygındır ve anlaşılırdır. Bu endişe yıllarca uzmanlar arasında da konuşuldu. Bugün elimizde bu soruyu inceleyen çok sayıda çalışma var ve tablo oldukça net.
Araştırmalar ne diyor?
Bu alandaki en çok atıf alan derlemelerden biri, 2006'da Millar, Light ve Schlosser tarafından yayımlandı. Araştırmacılar, gelişimsel yetersizliği olan bireylerde AAC müdahalesinin konuşma üzerindeki etkisini inceleyen çalışmaları taradı. Sonuç: incelenen hiçbir çalışmada AAC'nin konuşmayı azalttığına dair kanıt bulunmadı; katılımcıların önemli bir kısmında konuşmada artış görüldü, diğerlerinde değişiklik olmadı.
Romski ve Sevcik (2005) de erken müdahalede AAC hakkındaki yaygın yanılgıları ele aldı ve "AAC son çaredir", "AAC konuşmayı engeller", "çocuğun önce belli becerilere sahip olması gerekir" gibi inanışların araştırmalarla desteklenmediğini gösterdi. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA) da aile kaynaklarında AAC'yi, çocuk konuşma üzerinde çalışırken iletişimini destekleyen araçlar olarak tanımlıyor.
AAC konuşmayı neden destekleyebilir?
- Kelimeyi duyma: sesli bir uygulamada her dokunuş kelimeyi aynı netlikte seslendirir. Çocuk aynı kelimeyi yüzlerce kez, tutarlı şekilde duyar.
- Baskının azalması: konuşmaya zorlanan çocuk kaygılanabilir. Kendini başka yolla anlatabilen çocuk rahatlar; rahat çocuk ses çıkarmayı daha çok dener.
- İletişimin işe yaradığını görmek: karta dokunup istediğini alan çocuk, iletişimin gücünü öğrenir. Bu, konuşma dahil her iletişim biçimine olan isteğini artırır.
- Dil yapısı: kartları dizip cümle kuran çocuk, kelimeleri birleştirmeyi pratik eder.
Gerçekçi beklenti
AAC bir "konuşturma yöntemi" değildir ve hiçbir uygulama çocuğun konuşacağını garanti edemez. Bazı çocuklar zamanla daha çok konuşur, bazıları konuşmayla AAC'yi birlikte kullanmaya devam eder, bazıları için AAC ana iletişim yolu olur. Her üç durumda da kazanan çocuktur: çünkü iletişim kurabilir.
Konuşmayı destekleyecek şekilde nasıl kullanılır?
- Kartı kullanırken kelimeyi siz de sesli söyleyin.
- Çocuk karta dokununca kelimeyi tekrar edin ve biraz genişletin: "Su! Soğuk su."
- Çocuk ses ya da kelime denerse onu da aynı sevinçle karşılayın.
- Konuşmayı istemenin şartı yapmayın; isteğe önce yanıt verin.
- Bir dil ve konuşma terapistiyle hedefleri birlikte belirleyin.
Sık sorulan sorular
Çocuğum kart kullanırsa tembelleşir mi?
Araştırmalar bu yönde bir kanıt göstermiyor. Konuşma çocuk için daha hızlı ve kolay hale geldikçe çocuklar genellikle konuşmayı tercih eder. Kartlar o zamana kadar iletişimin kopmamasını sağlar.
AAC'ye ne zaman başlamalıyız?
Uzmanlar AAC için 'konuşmanın gelip gelmeyeceğini görmek' amacıyla beklemeyi önermez. Çocuk konuşmakta zorlanıyorsa AAC erken dönemde başlanabilir ve konuşma terapisiyle birlikte yürütülebilir.
Konuşmaya başlayınca AAC'yi bırakmalı mıyız?
Bu kararı çocuk kendisi verir. Konuşma yeterli hale geldikçe çocuklar AAC'yi daha az kullanır. Yorgunken, heyecanlıyken ya da yabancı biriyle konuşurken bir süre daha işe yarayabilir.
Sesli AAC uygulamasının sesi çocuğu korkutur mu?
Kaliteli AAC uygulamaları doğal ve anlaşılır Türkçe sesler kullanır. Çoğu çocuk sese hızla alışır. Ses düzeyini başta düşük tutmak ve sesi önce sakin, keyifli anlarda tanıtmak alışmayı kolaylaştırır.
Çocuğum tableti yalnızca oyun için isterse ne yapmalıyım?
İletişim için kullanılan cihazı oyun cihazından ayırmak yardımcı olur: farklı bir kılıf ya da renk seçmek ve iletişim uygulamasını rutinlerin içinde kullanmak, cihazın bir konuşma aracı olduğunu çocuğa öğretir.
Kaynaklar
- Millar, Light ve Schlosser (2006). AAC müdahalesinin gelişimsel yetersizliği olan bireylerde konuşma üretimine etkisi. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
- Romski ve Sevcik (2005). Augmentative communication and early intervention: Myths and realities. Infants & Young Children, 18(3), 174-185
- ASHA aile kaynağı: Augmentative and Alternative Communication (AAC)
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve bir uzmanın değerlendirmesinin yerini tutmaz.