PECS nedir? 6 aşaması, PECS kartları ve dijital AAC ile farkı
Kısa cevap
PECS (Picture Exchange Communication System, Resim Değiş Tokuşuna Dayalı İletişim Sistemi), çocuğun istediği şeyin resmini bir yetişkine uzatarak iletişim kurmayı öğrendiği, 6 aşamalı bir öğretim yöntemidir. 1985'te ABD'de Andy Bondy ve Lori Frost tarafından otizm spektrumundaki ve başka gelişimsel yetersizlikleri olan çocuklar için geliştirilmiştir. Çocuk tek resim değiş tokuşundan başlayıp cümle şeridi kurmaya ve sorulara yanıt vermeye doğru ilerler.
Bilgi notu: PECS'in ilk aşamasında çocuk, bir yardımcının fiziksel yönlendirmesiyle elindeki resmi iletişim ortağına uzatmayı, yani fiziksel değiş tokuşu öğrenir.
PECS nereden çıktı?
PECS, 1985 yılında ABD'nin Delaware eyaletinde, otizmli öğrencilerle çalışan Dr. Andy Bondy ve konuşma dili patoloğu Lori Frost tarafından geliştirildi. Amaç, çocuğa iletişimi bir yetişkinle etkileşim olarak öğretmekti: çocuk resmi gösterip beklemez, resmi alıp bir kişiye uzatır ve karşılığında istediğini alır. Bugün PECS dünyanın pek çok ülkesinde, Türkiye'de de özel eğitim kurumlarında yaygın olarak kullanılıyor.
PECS'in 6 aşaması
- Aşama 1, iletişimi başlatmak: çocuk çok istediği bir nesnenin resmini alır ve yetişkinin eline bırakır, karşılığında nesneyi alır. Başlangıçta iki yetişkin çalışır: biri iletişim ortağıdır, diğeri çocuğu arkadan fiziksel olarak yönlendirir.
- Aşama 2, mesafe ve süreklilik: çocuk iletişim defterine gidip resmi alır ve odanın başka yerindeki yetişkine götürür. Israr etmeyi ve iletişimi farklı kişilerle, farklı yerlerde sürdürmeyi öğrenir.
- Aşama 3, resimler arasında ayrım: çocuk birden fazla resim arasından istediğini seçer.
- Aşama 4, cümle kurma: "istiyorum" kartı ile nesne kartını bir cümle şeridine dizer ve şeridi yetişkine verir.
- Aşama 5, soruya yanıt: "Ne istiyorsun?" sorusuna cümle şeridiyle cevap verir.
- Aşama 6, yorum yapma: "Ne görüyorsun?", "Ne duyuyorsun?" gibi sorulara yanıt verir; yalnızca istemek için değil, paylaşmak için de iletişim kurar.
PECS'in resmi uygulaması eğitim almış uzmanlar eşliğinde yapılır. Aileler için kurslar ve materyaller, yöntemin geliştiricisi Pyramid Educational Consultants tarafından sunulur.
PECS kartları nasıl hazırlanır?
- Kartlar genellikle 5x5 cm civarında, kalın kâğıda basılıp lamine edilir ve arkasına cırt bant yapıştırılır.
- Her kartta tek bir nesne ya da kavram ve altında kelimesi yer alır.
- Kartlar, sayfaları cırt bantlı bir iletişim defterinde ve ön kapaktaki cümle şeridinde saklanır.
- İlk kartlar çocuğun en çok istediği şeylerden seçilir; motivasyon aşama 1'in anahtarıdır.
PECS ile sesli AAC uygulaması arasındaki fark
| PECS (kâğıt kart) | Sesli AAC uygulaması | |
|---|---|---|
| Nasıl iletişim kurulur? | Resim bir kişiye fiziksel olarak uzatılır | Resme dokunulur, cihaz kelimeyi sesli söyler |
| Karşıdaki kişinin yöntemi bilmesi | Resmi görmesi yeterli, yakında olmalı | Sesi duyması yeterli, uzaktan da anlar |
| Kelime sayısı | Defterin taşıyabildiği kadar | Yüzlerce kart tek cihazda |
| Hazırlık | Basma, lamine etme, kesme | Hazır kartlar, fotoğrafla yeni kart |
| Pil ve cihaz | Gerekmez | Telefon ya da tablet gerekir |
İki yöntem birbirini dışlamaz. PECS'in ilk aşamalarında öğrenilen "iletişim, bir kişiye mesaj ulaştırmaktır" fikri, sesli bir uygulamaya geçişte de çok değerlidir. Talk with Ewa, PECS'in ve görsel destekli iletişimin ilkelerini sesli ve dijital bir panoya taşır: çocuk kartları art arda dizip "SÖYLE" ile cümleyi tek dokunuşla okutabilir.
PECS kimler için uygundur?
PECS en çok, sözel konuşması olmayan ya da çok az olan otizmli çocuklarla kullanılır; ama konuşma gecikmesi, Down sendromu ve başka gelişimsel farklılıkları olan çocuklar için de tercih edilir. Başlamak için çocuğun resimleri tanıması gerekmez; aşama 3'e kadar resim ayrımı zaten öğretilir.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
PECS'i doğru aşamalarla uygulamak için bir özel eğitim öğretmeni ya da dil ve konuşma terapistiyle çalışmanız önerilir. Çocuğunuz aşamalarda uzun süre ilerleme göstermiyorsa, uzmanla birlikte yöntemi ya da hedefleri gözden geçirin.
Sık sorulan sorular
PECS kaç yaşında başlar?
PECS için kesin bir yaş sınırı yoktur. Okul öncesi dönemdeki küçük çocuklarla da, daha büyük çocuk ve yetişkinlerle de kullanılabilir.
PECS çocuğun konuşmasını engeller mi?
Hayır. Araştırmalar PECS ve benzeri resimli iletişim yöntemlerinin konuşmayı engellemediğini, bazı çocuklarda kelime denemelerini artırdığını gösteriyor.
PECS kartlarını evde kendim hazırlayabilir miyim?
Evet. Çocuğunuzun sevdiği nesnelerin fotoğraflarını basıp lamine ederek ve arkasına cırt bant yapıştırarak hazırlayabilirsiniz. Yöntemin aşamalarını doğru uygulamak için bir uzmandan destek almanız iyi olur.
PECS ile AAC uygulaması birlikte kullanılır mı?
Evet. Birçok çocuk evde ya da havuzda kâğıt kartları, dışarıda ise sesli bir uygulamayı kullanır. Önemli olan aynı kelimelerin ve resimlerin her iki araçta tutarlı olmasıdır.
PECS aşamalarını evde kendi başımıza uygulayabilir miyiz?
PECS aşamaları belirli, yapılandırılmış bir yöntemdir. Ailelerin evde uygulaması çok değerlidir, ama aşama geçişlerinin doğru yapılması için bir dil ve konuşma terapisti ya da PECS eğitimi almış bir özel eğitim öğretmeninin danışmanlığı önerilir.
PECS'e başlamak için çocukta hangi beceriler aranır?
PECS'in ilk aşaması için özel bir ön koşul aranmaz; çocuğun bir şeyi istemeye motive olması yeterlidir. Resimleri ayırt etmek gibi beceriler zaten sonraki aşamalarda öğretilir.
Kaynaklar
- Bondy ve Frost (1994). The Picture Exchange Communication System. Focus on Autistic Behavior, 9(3), 1-19
- Pyramid Educational Consultants: PECS
- Millar, Light ve Schlosser (2006). AAC müdahalesinin gelişimsel yetersizliği olan bireylerde konuşma üretimine etkisi. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve bir uzmanın değerlendirmesinin yerini tutmaz.