AAC nedir? Alternatif ve destekleyici iletişim, sade bir dille

Talk with Ewa ekibi, Kktc Özel Eğitim · Güncelleme:

Kısa cevap

AAC (Augmentative and Alternative Communication, Türkçesiyle alternatif ve destekleyici iletişim), konuşmanın yetmediği ya da hiç olmadığı durumlarda kişinin kendini ifade etmesini sağlayan tüm yöntemlerdir: jestler, işaretler, resimli kartlar, iletişim panoları ve dokununca konuşan tablet uygulamaları. AAC konuşmanın yerine geçmek için değil, iletişimi hemen mümkün kılmak için kullanılır ve araştırmalar konuşmayı geciktirmediğini gösteriyor.

Bilgi notu: AAC sistemleri iki ana gruba ayrılır: yardımlı AAC (kart, pano, cihaz gibi bir araç gerektirir) ve yardımsız AAC (jest, işaret dili gibi yalnızca bedeni kullanır).

AAC tam olarak ne demek?

AAC iki kelimeden oluşur. Destekleyici (augmentative), çocuğun var olan konuşmasına eklenen destek demektir: birkaç kelime söyleyen bir çocuk, söyleyemediklerini kartla tamamlar. Alternatif (alternative), konuşmanın hiç olmadığı ya da anlaşılmadığı durumlarda onun yerine kullanılan yoldur. İkisinin ortak amacı aynıdır: çocuğun istediğini, hissettiğini ve ihtiyacını bugün, şimdi söyleyebilmesi.

Türkçe kaynaklarda aynı kavram "artırıcı ve alternatif iletişim" ya da "alternatif destekleyici iletişim sistemleri" olarak da geçer. Hepsi aynı şeyi anlatır.

AAC'yi kimler kullanır?

AAC bir tanıya değil, bir ihtiyaca göre seçilir. Konuşması yaşıtlarından geride kalan ya da konuşması çevresi tarafından anlaşılmayan her çocuk için düşünülebilir. En sık kullanan gruplar şunlardır:

AAC'ye başlamak için çocuğun belli bir yaşa, belli bir "hazır olma" seviyesine ya da okuma becerisine ulaşmasını beklemek gerekmez. Uzmanların bugünkü görüşü, AAC için ön koşul olmadığı yönündedir.

AAC türleri: araçsız, düşük teknoloji, yüksek teknoloji

Araçsız AAC

Hiçbir malzeme gerektirmez: işaret etmek, baş sallamak, jestler, yüz ifadeleri ve işaret dili. Her an elinizin altındadır ama karşınızdaki kişinin bu işaretleri bilmesi gerekir.

Düşük teknoloji AAC

Kâğıt ya da karton üzerindeki resimli kartlar, iletişim panoları, harf tabloları. PECS (Resim Değiş Tokuşuna Dayalı İletişim Sistemi) bu gruptaki en bilinen yöntemdir. Ucuzdur, pil istemez; ama kartları hazırlamak, taşımak ve düzenli tutmak zaman alır.

Yüksek teknoloji AAC

Tablet ya da telefondaki, dokununca sesli konuşan iletişim uygulamaları. Çocuk bir resme dokunur, cihaz o kelimeyi yüksek sesle söyler. Ses, karşıdaki kişinin kartı bilmesine gerek bırakmaz: market kasiyeri de, büyükanne de çocuğu anlar. Talk with Ewa bu gruptadır.

Sesli bir AAC uygulaması nasıl çalışır?

  1. Ekranda kategorilere ayrılmış resimli kartlar vardır: yiyecekler, duygular, ihtiyaçlar, oyuncaklar.
  2. Çocuk karta dokunur, uygulama kelimeyi seslendirir ("su").
  3. Kartlar art arda dizilerek cümle kurulur ("ben" + "su" + "istiyorum") ve tek dokunuşla okunur.
  4. Aile, çocuğun kendi dünyasından fotoğraflarla (sevdiği oyuncak, öğretmeni) yeni kartlar ekler.

AAC'nin çocuğa ve aileye faydaları

Evde AAC'ye nasıl başlanır?

En önemli kural, modellemedir: siz konuşurken ilgili karta siz de dokunun. Çocuklar dili önce çevrelerinde görerek öğrenir; AAC dili de böyle öğrenilir. Az sayıda, çok sık kullanılan kelimeyle başlayın (istiyorum, daha, bitti, yardım, su), soru sorduktan sonra 5-10 saniye bekleyin ve her denemeyi, yanlış karta dokunsa bile, bir iletişim çabası olarak karşılayın. Ayrıntılı adımlar için iletişim kartları nasıl kullanılır yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

AAC'ye başlamak için uzman onayı beklemeniz gerekmez, ama doğru sistemi seçmek ve çocuğa uygun hedefler koymak için bir dil ve konuşma terapistiyle çalışmak en iyi sonucu verir. Çocuğunuzun konuşması yaşıtlarından belirgin şekilde gerideyse, var olan kelimelerini kaybediyorsa ya da işitmesinden şüpheleniyorsanız bir çocuk doktoruna ve dil ve konuşma terapistine başvurun.

Sık sorulan sorular

AAC konuşmayı geciktirir mi?

Hayır. Bu konudaki araştırma derlemeleri, AAC kullanımının konuşmayı engellemediğini, çocukların önemli bir kısmında sözel konuşmanın arttığını gösteriyor. Ayrıntılar için AAC konuşmayı geciktirir mi yazımıza bakabilirsiniz.

AAC'ye kaç yaşında başlanır?

AAC için alt yaş sınırı yoktur. Konuşmakta zorlanan bir çocuk iki yaşından önce bile resimli ve sesli iletişim araçlarıyla tanışabilir. Erken başlamak, çocuğun iletişim kurabildiğini erken fark etmesini sağlar.

AAC ile PECS aynı şey mi?

Hayır. AAC, konuşmayı destekleyen tüm yöntemlerin genel adıdır. PECS ise bu yöntemlerden biridir ve resimli kartların değiş tokuşuna dayanan, aşamaları belli bir öğretim programıdır.

AAC uygulaması ücretli mi?

Uygulamaya göre değişir. Talk with Ewa'yı indirmek ücretsizdir; acil durum kartları, cümle okuma ve kendi kartınızı eklemek her zaman ücretsizdir.

AAC uygulamaları her çocuk için uygun mu?

AAC, konuşması ne düzeyde olursa olsun kendini ifade etmekte zorlanan her yaştan ve tanı grubundan çocuk için düşünülebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu, bir dil ve konuşma terapisti eşliğinde çocuğun ihtiyaçlarına ve motor becerilerine göre belirlenir.

AAC uygulaması tablet ya da telefon bağımlılığına yol açar mı?

AAC uygulamaları video ya da oyun değil, iletişim aracıdır. Amaç eğlenmek değil kendini ifade etmek olduğundan, cihaz iletişim için kullanıldığında ve yetişkin rehberlik ettiğinde ekran bağımlılığı riski düşüktür. Cihazı oyun cihazından ayırmak yardımcı olur.

Kaynaklar

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve bir uzmanın değerlendirmesinin yerini tutmaz.