Objawy opóźnienia mowy: czego spodziewać się w danym wieku?
Krótka odpowiedź
Opóźnienie mowy oznacza, że umiejętności mowy i języka dziecka wyraźnie odbiegają w tyle od rówieśników. Do sygnałów ostrzegawczych należą brak wskazywania palcem i machania na pożegnanie w 12. miesiącu, brak pojedynczych słów w 16. miesiącu, brak spontanicznego łączenia dwóch wyrazów w 24. miesiącu oraz utrata wcześniej opanowanych słów w każdym wieku. Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, zamiast czekać, zgłoś się do pediatry oraz neurologopedy lub logopedy.
Rozwój mowy i języka według wieku
Poniższa tabela podsumowuje zachowania, które podejmuje większość dzieci do określonego wieku. Każde dziecko rozwija się we własnym tempie — tabela nie jest narzędziem diagnostycznym, lecz wskazówką, kiedy warto zadać pytanie specjaliście.
| Wiek | Co robi większość dzieci |
|---|---|
| 9–12 miesięcy | Gaworzy („ba-ba”, „ma-ma”), reaguje na swoje imię, rozumie „nie”, macha, zaczyna wskazywać palcem |
| 15 miesięcy | Próbuje powiedzieć jedno lub dwa słowa poza „mama”, „tata”, wskazuje to, czego chce |
| 18 miesięcy | Próbuje używać trzech lub więcej słów, wykonuje proste polecenia bez gestów |
| 2 lata | Łączy dwa słowa („daj pić”, „mama chodź”), wskazuje obrazki pokazywane w książce |
| 2,5 roku | Używa około 50 słów, pojawiają się słowa takie jak „ja”, „my” |
| 3 lata | Podtrzymuje krótką, dwustronną rozmowę na kilka zdań, zadaje pytania „co”, „gdzie” |
| 4 lata | Jego zdania są w większości zrozumiałe także dla osób spoza rodziny, opowiada proste zdarzenia |
Tabela została opracowana na podstawie etapów rozwoju według amerykańskich Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) oraz materiałów dla rodzin Amerykańskiego Stowarzyszenia Mowy, Języka i Słuchu (ASHA).
Sygnały ostrzegawcze wymagające pilnej konsultacji
- Brak gaworzenia, wskazywania lub machania w 12. miesiącu życia
- Całkowity brak pojedynczych słów w 16. miesiącu życia
- Brak spontanicznych (niebędących jedynie naśladownictwem) dwuwyrazowych wypowiedzi w 24. miesiącu życia
- Brak reakcji na własne imię, pozorne nieinteresowanie się bodźcami dźwiękowymi
- Brak kontaktu wzrokowego, niewskazywanie palcem, aby coś Ci pokazać
- Mowa dziecka w wieku 3 lat w większości niezrozumiała nawet dla najbliższej rodziny
- W każdym wieku: utrata wcześniej używanych słów lub umiejętności
Jakie są przyczyny opóźnienia mowy?
Opóźnienie mowy nie ma jednej przyczyny. Wśród możliwych przyczyn wymienia się niedosłuch (w tym przejściowe pogorszenie słuchu związane z częstymi zapaleniami ucha środkowego), zaburzenia rozwoju językowego, spektrum autyzmu, dziecięcą apraksję mowy, ogólne opóźnienie rozwoju oraz niektóre uwarunkowania genetyczne. U części dzieci nie udaje się wskazać wyraźnej przyczyny, a maluch z czasem dogania rówieśników. Aby ustalić podłoże trudności, potrzebna jest ocena specjalisty.
Czy opóźnienie mowy i opóźnienie rozwoju języka to to samo?
Nie. Mowa to umiejętność fizycznego wytwarzania dźwięków i słów za pomocą narządów artykulacyjnych. Język to natomiast zdolność rozumienia słów oraz posługiwania się nimi w sposób sensowny. Dziecko może wszystko rozumieć, a nie potrafić wypowiadać słów (trudności w zakresie mowy), albo wypowiadać słowa, lecz nie umieć budować z nich sensownych zdań (trudności w zakresie języka). Rozróżnienie to pomaga dobrać właściwe wsparcie.
Co robić przy opóźnieniu mowy?
- Porozmawiaj z pediatrą i poproś o badanie słuchu.
- Umów dziecko na diagnozę i ocenę do logopedy lub neurologopedy.
- W domu dużo rozmawiaj podczas codziennych czynności, czytaj książki i śpiewaj piosenki.
- Daj dziecku sposób na wyrażanie potrzeb: gesty, obrazki lub wspomagającą aplikację głosową. Takie narzędzia nie opóźniają mowy.
Szczegółowe kroki znajdziesz w naszym artykule co zrobić, gdy dziecko nie mówi.
Najczęściej zadawane pytania
W jakim wieku dzieci zaczynają mówić?
Większość dzieci wypowiada pierwsze znaczące słowa około 12.–15. miesiąca życia, a około 2. roku życia łączy dwa słowa. U dzieci, które w 16. miesiącu nie mają żadnych słów lub w 24. miesiącu nie łączą dwóch wyrazów, zaleca się konsultację specjalistyczną.
Czy chłopcy naprawdę mówią później?
Średnio chłopcy mogą zacząć mówić nieco później niż dziewczynki, jednak różnica ta jest niewielka i nie powinna być powodem bagatelizowania sygnałów ostrzegawczych.
Czy dziecko wychowywane dwujęzycznie mówi później?
Wychowanie dwujęzyczne nie powoduje opóźnienia mowy. Dzieci dwujęzyczne mogą dzielić zasób słów między dwa języki, ale ich łączna liczba słów i etapy rozwoju są zbliżone do rówieśników jednojęzycznych.
Czy ekrany powodują opóźnienie mowy?
Długotrwałe bierne oglądanie ekranów może niekorzystnie wpływać na rozwój języka, ponieważ ogranicza czas na wzajemną rozmowę i zabawę. Warto zmniejszać czas ekranowy i zwiększać kontakt twarzą w twarz.
Czy pójście do żłobka lub przedszkola przyspiesza mowę?
Kontakt z rówieśnikami i bogate otoczenie językowe mogą zwiększać chęć komunikacji u dziecka. Jeśli jednak u podłoża leżą trudności językowe lub artykulacyjne, sam pobyt w placówce może nie wystarczyć — ocena specjalisty nadal jest wskazana.
Czy to, że dziecko wymawia słowa niepoprawnie, jest objawem opóźnienia?
Nieprawidłowa wymowa niektórych głosek w określonym wieku jest naturalnym elementem rozwoju. Jednak gdy po 3. roku życia mowa dziecka jest w większości niezrozumiała dla osób spoza rodziny, potrzebna jest ocena specjalisty.
Źródła
- CDC: Etapy rozwoju (Learn the Signs. Act Early.)
- Materiał ASHA dla rodzin: Late Talker or Language Problem?
- Materiał ASHA dla rodzin: Childhood Apraxia of Speech
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny; nie stanowi diagnozy medycznej ani logopedycznej i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.