Dziecko nie mówi – co robić i do jakiego lekarza iść?

Zespół Talk with Ewa, Kktc Özel Eğitim · Aktualizacja:

Krótka odpowiedź

Gdy dziecko nie mówi, pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza pediatry i wykonanie badania słuchu; w razie potrzeby pediatra kieruje dalej do psychiatry dzieci i młodzieży, neurologa dziecięcego oraz neurologopedy lub surdologopedy. W oczekiwaniu na diagnozę warto dużo rozmawiać z dzieckiem, powtarzać słowa w zabawie i dać mu sposób na wyrażanie potrzeb – na przykład za pomocą kart obrazkowych lub komunikatora głosowego, co od razu wspiera komunikację.

Warto wiedzieć: Podczas oceny rozwoju mowy osobno bada się mowę bierną (rozumienie) oraz mowę czynną (wypowiadanie się, opowiadanie).

Najpierw: masz prawo się niepokoić

Z pewnością nieraz słyszałeś zdanie: „Spokojnie, chłopcy mówią później”. Niektóre dzieci faktycznie zaczynają mówić później i z czasem doganiają rówieśników, ale nie da się tego przewidzieć z góry. Dlatego specjaliści zalecają diagnostykę zamiast czekania. Wczesna ocena niczego nie przekreśla, a pozwala szybko rozpocząć wsparcie, jeśli jest potrzebne.

Do jakiego lekarza iść?

  1. Pediatra (lekarz rodzinny lub pediatra w POZ): ocenia ogólny rozwój dziecka i wystawia skierowania. To najlepszy punkt wyjścia.
  2. Laryngolog dziecięcy i audiolog: badanie słuchu. Przy opóźnionym rozwoju mowy słuch trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności – nawet częste wysiękowe zapalenie ucha środkowego może powodować przejściowy niedosłuch.
  3. Psychiatra dzieci i młodzieży: ocenia zaburzenia ze spektrum autyzmu oraz inne trudności neurorozwojowe. W Polsce to właśnie lekarz psychiatra dzieci i młodzieży stawia diagnozę autyzmu.
  4. Neurolog dziecięcy: bada dziecko, gdy podejrzewa się przyczyny neurologiczne, na przykład obniżone napięcie mięśniowe czy apraksję mowy.
  5. Neurologopeda lub logopeda: przeprowadza szczegółową ocenę rozumienia i nadawania mowy oraz prowadzi terapię (w tym AAC, czyli komunikację wspomagającą i alternatywną, np. PECS).

W Polsce zajęcia z wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (WWR) lub kształcenia specjalnego organizuje się na podstawie opinii albo orzeczenia wydawanego przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną po konsultacjach specjalistycznych. Na Cyprze Północnym procedura wygląda inaczej – szczegóły znajdziesz w przewodniku po edukacji specjalnej Kktc Özel Eğitim. Aplikacja Talk with Ewa obecnie obsługuje języki turecki i angielski.

Kiedy zgłosić się bez zwłoki?

Szczegółową listę dla poszczególnych etapów rozwoju znajdziesz w artykule objawy opóźnionego rozwoju mowy.

Co robić w domu w oczekiwaniu na diagnozę?

Mów na poziomie dziecka

Buduj krótkie, wyraźne zdania. Jeśli dziecko mówi jedno słowo, ty powiedz dwa – gdy dziecko mówi „piłka”, odpowiedz „czerwona piłka”.

Nie kieruj zabawą, tylko ją komentuj

Opisuj na głos to, czym zajmuje się dziecko: „Auto jedzie. Auto stoi”. Zamiast zadawać mnóstwo pytań, po prostu nazywaj sytuację.

Poczekaj na inicjatywę

Nawet gdy wiesz, czego dziecko chce, nie podawaj tego od razu – spójrz na nie i odczekaj kilka sekund. Ta krótka pauza daje dziecku szansę, by samo zainicjowało kontakt.

Ogranicz ekrany, zwiększ wspólne zabawy

Bierne oglądanie ekranów nie zastąpi żywej rozmowy. Wspólne oglądanie książeczek, śpiewanie i zabawy naprzemienne (np. turlanie piłki) naturalnie budują język.

Daj dziecku „głos”

Dziecko, które nie potrafi się porozumieć, łatwo wpada we frustrację i złość. Karty obrazkowe lub komunikator głosowy pozwalają powiedzieć „pić”, „toaleta” albo „boli” jeszcze zanim rozwinie się mowa dźwiękowa. Badania potwierdzają, że metody AAC nie opóźniają mowy. Jak zacząć, opisaliśmy w tekście czym jest komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC) – jeśli korzystasz z aplikacji Talk with Ewa, pamiętaj, że obecnie jej karty i głos działają po turecku i po angielsku, dlatego warto sięgać po głos w języku twojego dziecka.

Czego unikać?

Najczęstsze pytania

Czy to normalne, że 2-latek nie mówi?

Gdy dwulatek nie wypowiada żadnych słów lub nie łączy ich spontanicznie w proste dwuwyrazowe wypowiedzi, warto skonsultować się ze specjalistą. Nie zawsze oznacza to poważny problem, ale zamiast czekać, najlepiej porozmawiać z pediatrą oraz neurologopedą lub logopedą.

Jakie badanie robi się najpierw, gdy dziecko nie mówi?

Zazwyczaj w pierwszej kolejności wykonuje się badanie słuchu. Jeśli słuch jest prawidłowy, pediatra może skierować dziecko na ocenę rozwojową do psychiatry dzieci i młodzieży, neurologa dziecięcego lub logopedy.

Czy opóźnienie mowy oznacza autyzm?

Opóźnienie rozwoju mowy bywa jednym z objawów spektrum autyzmu, ale samo w sobie nie oznacza autyzmu. Do opóźnienia mowy prowadzą także wady słuchu, specyficzne zaburzenia językowe czy inne przyczyny. Rozpoznanie może postawić wyłącznie uprawniony specjalista.

Jak komunikować się z dzieckiem, które nie mówi?

Mów krótko i wyraźnie, podążaj za zainteresowaniami dziecka, wspieraj się gestami i obrazkami oraz daj mu narzędzie – karty obrazkowe lub komunikator głosowy – dzięki któremu wyrazi swoje potrzeby. Reaguj na każdą próbę kontaktu, odpowiadając na nią.

Czy iść najpierw do poradni, czy do szpitala?

Najlepiej zacząć od pediatry i badania słuchu, a następnie zgłosić się na konsultację specjalistyczną (np. do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży, poradni neurologicznej lub szpitala). Wsparcie terapeutyczne i edukacyjne planuje się na podstawie przeprowadzonych ocen.

Czy w publicznych placówkach w Polsce jest neurologopeda?

W wielu poradniach specjalistycznych, szpitalach oraz w ramach wczesnego wspomagania rozwoju można skorzystać z pomocy logopedy lub neurologopedy. Zasady rejestracji i czas oczekiwania zależą od konkretnej placówki – pomocne we wskazaniu ścieżki może być skierowanie lub zalecenie lekarza rodzinnego bądź pediatry.

Źródła

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny – nie stanowi diagnozy medycznej i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.