علائم تاخیر گفتار: در هر سن چه انتظاری داشته باشیم؟
پاسخ کوتاه
تاخیر گفتار زمانی است که مهارتهای گفتار و زبان کودک بهطور قابل توجهی عقبتر از همسالانش باشد. از جمله نشانههای هشداردهنده میتوان به اشاره نکردن و با دست خداحافظی نکردن در ۱۲ ماهگی، نداشتن حتی یک کلمه در ۱۶ ماهگی، نساختن عبارت دوکلمهای خودجوش در ۲۴ ماهگی و از دست دادن کلمات آموختهشده در هر سنی اشاره کرد. اگر هر یک از این نشانهها را میبینید، بهجای صبر کردن باید به پزشک کودکان و آسیبشناس گفتار و زبان (گفتاردرمانگر) مراجعه کنید.
رشد گفتار و زبان بر اساس سن
جدول زیر رفتارهایی را خلاصه میکند که اکثریت قریببهاتفاق کودکان تا سن مشخصشده انجام میدهند. هر کودک با سرعت خودش رشد میکند؛ این جدول ابزار تشخیصی نیست و فقط راهنمایی است تا بدانید چه زمانی باید از متخصص بپرسید.
| سن | کارهایی که بیشتر کودکان انجام میدهند |
|---|---|
| ۹ تا ۱۲ ماهگی | قان و قون یا آواسازی میکند («با-با»، «ما-ما»)، با شنیدن اسمش برمیگردد، «نه» را میفهمد، با دست خداحافظی میکند و شروع به اشاره کردن میکند |
| ۱۵ ماهگی | علاوه بر «مامان» و «بابا»، تلاش میکند یک یا دو کلمه دیگر بگوید و برای خواستههایش اشاره میکند |
| ۱۸ ماهگی | تلاش میکند سه کلمه یا بیشتر به کار ببرد و دستورهای ساده را بدون نیاز به اشاره دست انجام میدهد |
| ۲ سالگی | دو کلمه را به هم وصل میکند («آب بده»، «مامان بیا») و عکسهای نشاندادهشده در کتاب را اشاره میکند |
| ۲.۵ سالگی | حدود ۵۰ کلمه استفاده میکند و کلماتی مثل «من» و «ما» ظاهر میشوند |
| ۳ سالگی | گفتوگوی چندجملهای دوسویه را ادامه میدهد و پرسشهایی با «چه» و «کجا» میپرسد |
| ۴ سالگی | جملاتش اغلب برای افراد خارج از خانواده هم قابل فهم است و اتفاقهای ساده را تعریف میکند |
این جدول بر اساس مراحل رشد مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) و منابع خانوادگی انجمن گفتار، زبان و شنوایی آمریکا (ASHA) تهیه شده است.
نشانههای هشداردهنده برای مراجعه فوری به متخصص
- عدم آواسازی، اشاره کردن یا با دست خداحافظی کردن در ۱۲ ماهگی
- نداشتن حتی یک کلمه تککلمهای در ۱۶ ماهگی
- نداشتن عبارت دوکلمهای خودجوش (نه صرفاً تقلید) در ۲۴ ماهگی
- واکنش ندادن به نام خود یا بیتوجهی به محرکهای صوتی
- برقرار نکردن تماس چشمی یا اشاره نکردن برای نشان دادن چیزی به شما
- قابل فهم نبودن بخش عمده صحبتهای کودک حتی برای خانواده در ۳ سالگی
- در هر سنی: از دست دادن کلمات یا مهارتهایی که قبلاً بلد بوده است
علت تاخیر گفتار چیست؟
تاخیر گفتار یک علت واحد ندارد. از جمله علل احتمالی میتوان به کمشنوایی (از جمله افت شنوایی موقت ناشی از عفونت مکرر گوش میانی)، اختلال رشد زبان، اختلال طیف اوتیسم، آپراکسی گفتار دوران کودکی، تاخیر رشدی عمومی و برخی شرایط ژنتیکی اشاره کرد. در برخی کودکان علت مشخصی پیدا نمیشود و کودک بهمرور به همسالانش میرسد. برای مشخص شدن علت، ارزیابی تخصصی لازم است.
آیا تاخیر گفتار و تاخیر زبان یک چیز هستند؟
خیر. گفتار مهارت تولید صداها و کلمات با دهان است. اما زبان مهارت درک کلمات و استفاده معنادار از آنهاست. ممکن است کودکی همه چیز را بفهمد اما نتواند بگوید (مشکل گفتاری)، یا بتواند کلمات را بگوید اما نتواند جمله معنادار بسازد (مشکل زبانی). تشخیص این تفاوت برای انتخاب حمایت مناسب اهمیت دارد.
برای تاخیر گفتار چه باید کرد؟
- با پزشک کودکان مشورت کنید و درخواست تست شنوایی بدهید.
- از یک آسیبشناس گفتار و زبان (گفتاردرمانگر) ارزیابی بگیرید.
- در خانه و در جریان کارهای روزمره زیاد صحبت کنید، کتاب بخوانید و شعر یا آواز بخوانید.
- به کودک راهی بدهید تا نیازهایش را بیان کند: اشارهها، کارتهای تصویری یا یک اپلیکیشن ارتباطی صوتی. این ابزارها باعث تاخیر در گفتار نمیشوند.
برای مراحل دقیقتر میتوانید مطلب برای کودکی که حرف نمیزند چه باید کرد را ببینید.
پرسشهای متداول
کودکان در چه سنی شروع به صحبت کردن میکنند؟
بیشتر کودکان اولین کلمات معنادار خود را حدود ۱۲ تا ۱۵ ماهگی میگویند و حوالی ۲ سالگی دو کلمه را ترکیب میکنند. ارزیابی کودکانی که در ۱۶ ماهگی هیچ کلمهای ندارند یا در ۲۴ ماهگی عبارت دوکلمهای نمیسازند توصیه میشود.
پسرها واقعاً دیرتر حرف میزنند؟
بهطور میانگین پسرها ممکن است کمی دیرتر از دخترها صحبت کنند، اما این تفاوت کوچک است و نباید باعث نادیده گرفتن نشانههای هشداردهنده شود.
آیا کودک دوزبانه دیرتر حرف میزند؟
دوزبانه بزرگ شدن باعث تاخیر گفتار نمیشود. کودکان دوزبانه ممکن است کلمات را بین دو زبان تقسیم کنند، اما مجموع دایره واژگان و مراحل رشد آنها مشابه همسالان تکزبانه است.
آیا استفاده از صفحه نمایش باعث تاخیر گفتار میشود؟
تماشای طولانیمدت و منفعلانه صفحه نمایش میتواند به دلیل کاهش گفتوگوی دوسویه و زمان بازی، بر رشد زبان اثر منفی بگذارد. کاهش زمان صفحه نمایش و افزایش تعامل رو در رو توصیه میشود.
رفتن به مهدکودک یا پیشدبستانی سرعت حرف زدن را بیشتر میکند؟
تعامل با همسالان و محیط غنی زبانی میتواند انگیزه ارتباطی کودک را بالا ببرد. با این حال، اگر مشکل زبانی یا گفتاری زمینهای وجود داشته باشد، رفتن به مهدکودک بهتنهایی ممکن است کافی نباشد و همچنان ارزیابی توصیه میشود.
غلط گفتن کلمات توسط فرزندم نشانه تاخیر است؟
در سنین مشخص، درست ادا نشدن برخی صداها بخش طبیعی رشد است. اما اگر بعد از ۳ سالگی صحبتهای کودک برای افراد خارج از خانواده اغلب نامفهوم باشد، نیاز به ارزیابی وجود دارد.
منابع
- CDC: مراحل رشد (Learn the Signs. Act Early.)
- منبع خانواده ASHA: Late Talker or Language Problem?
- منبع خانواده ASHA: Childhood Apraxia of Speech
این مطلب صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد؛ تشخیص پزشکی محسوب نمیشود و جایگزین ارزیابی متخصص نیست.