PECS – co to jest? 6 etapów, karty PECS i różnica wobec cyfrowej AAC
Krótka odpowiedź
PECS (Picture Exchange Communication System, system komunikacji poprzez wymianę obrazków) to 6-etapowa metoda nauki komunikacji, w której dziecko podaje dorosłemu obrazek oznaczający to, czego chce. Została opracowana w 1985 roku w USA przez Andy'ego Bondy'ego i Lori Frost z myślą o dzieciach w spektrum autyzmu oraz z innymi niepełnosprawnościami rozwojowymi. Dziecko przechodzi od wymiany pojedynczego obrazka do budowania paska zdaniowego i odpowiadania na pytania.
Warto wiedzieć: W pierwszym etapie PECS dziecko uczy się fizycznej wymiany – podaje trzymany obrazek partnerowi komunikacji przy wsparciu fizycznym osoby towarzyszącej.
Skąd wziął się PECS?
PECS powstał w 1985 roku w stanie Delaware w USA, opracowany przez dr. Andy'ego Bondy'ego oraz neurologopedkę Lori Frost pracujących z uczniami z autyzmem. Celem było nauczenie dziecka, że komunikacja to interakcja z drugą osobą: dziecko nie czeka biernie, patrząc na obrazek, lecz bierze go, podaje dorosłemu i w zamian otrzymuje to, czego pragnie. Dziś PECS jest szeroko stosowany w wielu krajach świata, w tym w placówkach kształcenia specjalnego.
6 etapów PECS
- Etap 1 – inicjowanie komunikacji: dziecko bierze obrazek bardzo pożądanej rzeczy, kładzie w dłoni dorosłego i otrzymuje dany przedmiot. Na początku pracuje dwóch dorosłych: jeden jest partnerem komunikacji, a drugi wspiera dziecko fizycznie zza pleców.
- Etap 2 – dystans i wytrwałość: dziecko podchodzi do segregatora komunikacyjnego, bierze obrazek i zanosi go dorosłemu w innej części pokoju. Uczy się wytrwałości oraz podtrzymywania kontaktu z różnymi osobami i w różnych miejscach.
- Etap 3 – różnicowanie obrazków: dziecko wybiera to, czego chce, spośród kilku różnych obrazków.
- Etap 4 – budowanie zdań: dziecko układa na pasku zdaniowym kartę „chcę” oraz kartę przedmiotu i podaje pasek dorosłemu.
- Etap 5 – odpowiadanie na pytanie: dziecko odpowiada paskiem zdaniowym na pytanie „Czego chcesz?”.
- Etap 6 – komentowanie: dziecko odpowiada na pytania typu „Co widzisz?” czy „Co słyszysz?” i komunikuje się nie tylko po to, by o coś poprosić, ale też, by się czymś podzielić.
Oficjalne wdrażanie PECS odbywa się we współpracy ze przeszkolonymi specjalistami. Szkolenia i materiały dla rodzin udostępnia Pyramid Educational Consultants – organizacja twórców metody.
Jak przygotować karty PECS?
- Karty mają zazwyczaj około 5 × 5 cm, drukuje się je na grubym papierze, laminuje i podkleja rzepem.
- Na każdej karcie znajduje się jeden przedmiot lub pojęcie, a pod nim podpis w postaci słowa.
- Karty przechowuje się w segregatorze komunikacyjnym ze stronami na rzep oraz na pasku zdaniowym na okładce.
- Pierwsze karty dobiera się spośród tego, czego dziecko najbardziej pragnie – motywacja to klucz w 1. etapie.
Różnica między PECS a aplikacją AAC z głosem
| PECS (karty papierowe) | Aplikacja AAC z głosem | |
|---|---|---|
| Jak wygląda komunikacja? | Obrazek jest fizycznie podawany danej osobie | Dziecko dotyka obrazka, a urządzenie wypowiada słowo na głos |
| Czy rozmówca musi znać metodę? | Wystarczy, że widzi obrazek i jest blisko | Wystarczy, że słyszy głos – rozumie też z pewnej odległości |
| Liczba słów | Tyle, ile zmieści segregator | Setki kart na jednym urządzeniu |
| Przygotowanie | Drukowanie, laminowanie, wycinanie | Gotowe karty, nowe karty ze zdjęcia |
| Bateria i urządzenie | Niepotrzebne | Potrzebny telefon lub tablet |
Obie metody nie wykluczają się wzajemnie. Przekonanie wyniesione z pierwszych etapów PECS – że „komunikacja polega na przekazaniu wiadomości drugiej osobie” – jest bardzo pomocne także przy przejściu na aplikację z syntezą mowy. Talk with Ewa przenosi założenia PECS i komunikacji wspomagającej opartej na obrazach na cyfrową tablicę z głosem – obecnie w aplikacji karty i głos są dostępne wyłącznie po turecku i po angielsku – gdzie dziecko może ułożyć karty jedna za drugą i odtworzyć zdanie jednym dotknięciem przycisku „POWIEDZ” (najlepiej korzystając z głosu w języku dziecka). Warto pamiętać, że w Talk with Ewa karty i głos działają obecnie tylko w języku tureckim i angielskim.
Dla kogo odpowiedni jest PECS?
PECS najczęściej stosuje się u dzieci w spektrum autyzmu, które nie mówią wokalnie lub mówią bardzo niewiele, ale sprawdza się też przy opóźnionym rozwoju mowy, zespole Downa oraz innych trudnościach i różnicach rozwojowych. Na start dziecko nie musi znać obrazków – rozróżniania obrazków uczy się dopiero do 3. etapu.
Kiedy zgłosić się do specjalisty?
Aby realizować PECS przez właściwe etapy, warto współpracować z pedagogiem specjalnym lub neurologopedą. Jeśli dziecko przez dłuższy czas nie robi postępów na kolejnych etapach, omówcie wspólnie ze specjalistą modyfikację metody lub celów.
Najczęstsze pytania
W jakim wieku można zacząć PECS?
Nie ma sztywnej granicy wieku dla PECS. Metoda sprawdza się zarówno u młodszych dzieci w wieku przedszkolnym, jak i u starszych dzieci czy dorosłych.
Czy PECS hamuje rozwój mowy?
Nie. Badania pokazują, że PECS i podobne metody komunikacji obrazkowej nie blokują mowy, a u części dzieci wręcz zwiększają liczbę prób wypowiadania słów.
Czy mogę samodzielnie przygotować karty PECS w domu?
Tak. Możesz wydrukować zdjęcia ulubionych przedmiotów dziecka, zalaminować je i przykleić rzep z tyłu. Warto jednak skonsultować się ze specjalistą, aby właściwie prowadzić kolejne etapy metody.
Czy PECS można łączyć z aplikacją AAC?
Tak. Wiele dzieci używa kart papierowych w domu lub na basenie, a aplikacji z głosem poza domem. Ważne, aby te same słowa i obrazki były spójne w obu narzędziach.
Czy możemy samodzielnie prowadzić etapy PECS w domu?
Etapy PECS tworzą uporządkowaną, ustrukturyzowaną ścieżkę. Zaangażowanie rodziny w domu jest niezwykle cenne, ale przy przechodzeniu między kolejnymi etapami zalecane jest wsparcie neurologopedy lub pedagoga specjalnego przeszkolonego w zakresie PECS.
Jakich umiejętności wymaga się od dziecka na start PECS?
Pierwszy etap PECS nie wymaga specjalnych umiejętności wstępnych – wystarczy, że dziecko jest zmotywowane, by coś uzyskać. Umiejętności takie jak rozróżnianie obrazków są rozwijane w kolejnych etapach.
Źródła
- Bondy i Frost (1994). The Picture Exchange Communication System. Focus on Autistic Behavior, 9(3), 1-19
- Pyramid Educational Consultants: PECS
- Millar, Light i Schlosser (2006). Wpływ interwencji AAC na produkcję mowy u osób z niepełnosprawnością rozwojową. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
Ten tekst ma charakter wyłącznie informacyjny – nie stanowi diagnozy ani nie zastępuje badania i konsultacji ze specjalistą.