Czy karty komunikacji i aplikacje głosowe opóźniają mowę?
Krótka odpowiedź
Nie. Przeglądy badań pokazują, że metody komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC), takie jak karty obrazkowe czy aplikacje głosowe, nie opóźniają mowy dzieci, a u znacznej części badanych dzieci mowa wręcz się zwiększa. AAC uczy dziecko, że komunikacja działa, i pozwala usłyszeć słowo przy każdym dotknięciu – gdy pojawia się mowa, dziecko zwykle wybiera najszybszą drogę, czyli mówienie. W aplikacji Talk with Ewa karty i głos są obecnie dostępne wyłącznie po turecku i po angielsku.
Warto wiedzieć: Przeglądy badań naukowych wskazują, że korzystanie z AAC nie wpływa niekorzystnie na rozwój mowy i wspiera fundamenty językowe potrzebne do mówienia.
Największa obawa rodziców
Obawa „skoro dziecko może poprosić kartą, to w ogóle nie będzie próbowało mówić” jest bardzo częsta i całkowicie zrozumiała. Przez lata dyskutowali o niej także specjaliści. Dziś mamy wiele badań poświęconych temu pytaniu i obraz sytuacji jest dość wyraźny.
Co mówią badania?
Jeden z najczęściej cytowanych przeglądów w tym obszarze opublikowali w 2006 roku Millar, Light i Schlosser. Badacze przeanalizowali prace dotyczące wpływu interwencji AAC na mowę u osób z niepełnosprawnościami rozwojowymi. Wniosek: w żadnym z analizowanych badań nie znaleziono dowodów na to, by AAC zmniejszało mowę; u znacznej części uczestników zaobserwowano wzrost mowy, a u pozostałych nie było zmian.
Romski i Sevcik (2005) również omówili częste mity na temat AAC we wczesnej interwencji i wykazali, że przekonania takie jak „AAC to ostateczność”, „AAC blokuje mowę” czy „dziecko musi najpierw opanować określone umiejętności” nie mają oparcia w badaniach. Amerykańskie Stowarzyszenie Mowy, Języka i Słuchu (ASHA) w materiałach dla rodzin określa AAC jako narzędzia wspierające komunikację dziecka podczas pracy nad mową.
Dlaczego AAC może wspierać mowę?
- Słyszenie słowa: w aplikacji głosowej każde dotknięcie wymawia słowo z taką samą wyrazistością. Dziecko słyszy to samo słowo setki razy w spójny sposób.
- Mniejsza presja: dziecko zmuszane do mówienia może odczuwać lęk. Dziecko, które potrafi wyrazić siebie w inny sposób, czuje się swobodniej – a swobodne dziecko częściej próbuje wydawać dźwięki.
- Doświadczenie, że komunikacja działa: dziecko, które dotyka karty i dostaje to, o co prosi, uczy się siły komunikacji. To zwiększa jego chęć do wszelkich form kontaktu, w tym również mowy.
- Struktura języka: układając karty w zdania, dziecko ćwiczy łączenie słów.
Realistyczne oczekiwania
AAC nie jest „metodą na rozgadanie” i żadna aplikacja nie zagwarantuje, że dziecko zacznie mówić. Niektóre dzieci z czasem mówią więcej, inne łączą mowę z AAC, a dla części główną drogą komunikacji pozostaje AAC. W każdym z tych przypadków wygrywa dziecko – bo może się porozumiewać. Warto pamiętać, że Talk with Ewa mówi obecnie po turecku i po angielsku.
Jak korzystać z AAC, aby wspierać mowę?
- Korzystając z karty, również wypowiadaj dane słowo na głos.
- Gdy dziecko dotknie karty, powtórz słowo i lekko je rozbuduj: „Woda! Zimna woda”.
- Jeśli dziecko spróbuje wydać dźwięk lub powiedzieć słowo, przyjmij to z równą radością.
- Nie stawiaj mówienia jako warunku spełnienia prośby – najpierw odpowiedz na potrzebę dziecka.
- Ustalajcie cele wspólnie z neurologopedą lub logopedą.
Najczęstsze pytania
Czy dziecko stanie się leniwe, jeśli będzie używać kart?
Badania nie wskazują na takie zjawisko. Gdy mówienie staje się dla dziecka szybsze i łatwiejsze, dzieci zazwyczaj wybierają mowę. Do tego czasu karty pozwalają utrzymać ciągłość komunikacji.
Kiedy powinniśmy zacząć stosować AAC?
Specjaliści nie zalecają czekania, aby „zobaczyć, czy mowa się pojawi”. Jeśli dziecko ma trudności z mówieniem, AAC można wprowadzić wcześnie i prowadzić równolegle z terapią logopedyczną lub neurologopedyczną.
Czy powinniśmy zrezygnować z AAC, gdy dziecko zacznie mówić?
O tym decyduje samo dziecko. W miarę jak mowa staje się wystarczająca, dzieci korzystają z AAC rzadziej. Narzędzie to może jeszcze pomagać w momentach zmęczenia, ekscytacji albo podczas rozmowy z obcą osobą.
Czy głos w aplikacji głosowej AAC może przestraszyć dziecko?
Dobre aplikacje AAC wykorzystują naturalne i wyraźne głosy w języku dziecka. Większość dzieci szybko przyzwyczaja się do głosu. Ustawienie na początku niższej głośności i oswajanie z głosem w spokojnych, przyjemnych chwilach ułatwia adaptację. W aplikacji Talk with Ewa karty i głos są obecnie dostępne wyłącznie po turecku i po angielsku.
Co zrobić, jeśli dziecko chce tabletu tylko do zabawy?
Pomaga oddzielenie urządzenia do komunikacji od urządzenia do zabawy: wybranie innego etui lub koloru oraz używanie aplikacji komunikacyjnej w codziennych rutynach uczy dziecko, że to narzędzie służy do porozumiewania się.
Źródła
- Millar, Light & Schlosser (2006). Wpływ interwencji AAC na produkcję mowy u osób z niepełnosprawnościami rozwojowymi. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
- Romski & Sevcik (2005). Augmentative communication and early intervention: Myths and realities. Infants & Young Children, 18(3), 174-185
- Materiał ASHA dla rodzin: Augmentative and Alternative Communication (AAC)
Ten tekst ma charakter wyłącznie informacyjny – nie stanowi diagnozy ani nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.