PECS τι είναι; Τα 6 στάδια, οι κάρτες PECS και η διαφορά με την ψηφιακή AAC
Σύντομη απάντηση
Το PECS (Picture Exchange Communication System, Σύστημα Επικοινωνίας με Ανταλλαγή Εικόνων) είναι μια δομημένη μέθοδος διδασκαλίας 6 σταδίων, μέσα από την οποία το παιδί μαθαίνει να επικοινωνεί δίνοντας σε έναν ενήλικα την εικόνα αυτού που θέλει. Αναπτύχθηκε το 1985 στις ΗΠΑ από τους Andy Bondy και Lori Frost για παιδιά στο φάσμα του αυτισμού και με άλλες αναπτυξιακές δυσκολίες. Το παιδί ξεκινά από την ανταλλαγή μιας μεμονωμένης εικόνας και προχωρά στη δημιουργία λωρίδας πρότασης και στην απάντηση σε ερωτήσεις.
Σημείωση: Στο πρώτο στάδιο του PECS, το παιδί μαθαίνει τη φυσική ανταλλαγή, δηλαδή να δίνει την εικόνα που κρατά στον συνομιλητή του με τη φυσική καθοδήγηση ενός βοηθού.
Από πού ξεκίνησε το PECS;
Το PECS αναπτύχθηκε το 1985 στην πολιτεία Ντέλαγουερ των ΗΠΑ από τον Dr. Andy Bondy και τη λογοθεραπεύτρια Lori Frost, οι οποίοι εργάζονταν με μαθητές στο φάσμα του αυτισμού. Στόχος ήταν να διδαχθεί στο παιδί η επικοινωνία ως αλληλεπίδραση με έναν ενήλικα: το παιδί δεν δείχνει απλώς την εικόνα περιμένοντας, αλλά παίρνει την εικόνα, τη δίνει σε ένα άτομο και σε αντάλλαγμα παίρνει αυτό που επιθυμεί. Σήμερα το PECS χρησιμοποιείται ευρέως σε πολλές χώρες, καθώς και σε δομές ειδικής αγωγής στην Ελλάδα και στην Κύπρο.
Τα 6 στάδια του PECS
- Στάδιο 1, έναρξη επικοινωνίας: το παιδί παίρνει την εικόνα ενός αντικειμένου που θέλει πολύ και την αφήνει στο χέρι του ενήλικα, παίρνοντας σε αντάλλαγμα το αντικείμενο. Στην αρχή εργάζονται δύο ενήλικες: ο ένας είναι ο συνομιλητής και ο άλλος καθοδηγεί σωματικά το παιδί από πίσω.
- Στάδιο 2, απόσταση και επιμονή: το παιδί πηγαίνει στο βιβλίο επικοινωνίας, παίρνει την εικόνα και την πηγαίνει στον ενήλικα που βρίσκεται σε άλλο σημείο του δωματίου. Μαθαίνει να επιμένει και να διατηρεί την επικοινωνία με διαφορετικά άτομα και σε διαφορετικούς χώρους.
- Στάδιο 3, διάκριση ανάμεσα σε εικόνες: το παιδί επιλέγει αυτό που θέλει ανάμεσα σε περισσότερες από μία εικόνες.
- Στάδιο 4, δόμηση πρότασης: τοποθετεί στη λωρίδα πρότασης την κάρτα «θέλω» μαζί με την κάρτα του αντικειμένου και δίνει τη λωρίδα στον ενήλικα.
- Στάδιο 5, απάντηση σε ερώτηση: απαντά με τη λωρίδα πρότασης στην ερώτηση «Τι θέλεις;».
- Στάδιο 6, σχολιασμός: απαντά σε ερωτήσεις όπως «Τι βλέπεις;», «Τι ακούς;» και επικοινωνεί όχι μόνο για να ζητήσει, αλλά και για να μοιραστεί εμπειρίες.
Η επίσημη εφαρμογή του PECS γίνεται με τη συνοδεία εκπαιδευμένων ειδικών. Μαθήματα και υλικό για οικογένειες παρέχονται από τον φορέα ανάπτυξης της μεθόδου, την Pyramid Educational Consultants.
Πώς φτιάχνονται οι κάρτες PECS;
- Οι κάρτες έχουν συνήθως μέγεθος περίπου 5x5 εκ., εκτυπώνονται σε χοντρό χαρτί, πλαστικοποιούνται και στην πίσω πλευρά τους κολλάται αυτοκόλλητο σκρατς.
- Κάθε κάρτα περιλαμβάνει ένα μόνο αντικείμενο ή έννοια και από κάτω αναγράφεται η λέξη.
- Οι κάρτες φυλάσσονται σε ένα βιβλίο επικοινωνίας με σελίδες που έχουν σκρατς και στη λωρίδα πρότασης στο μπροστινό μέρος.
- Οι πρώτες κάρτες επιλέγονται από όσα επιθυμεί περισσότερο το παιδί, καθώς το κίνητρο είναι το κλειδί στο 1ο στάδιο.
Διαφορά PECS και φωνητικής εφαρμογής AAC
| PECS (χάρτινες κάρτες) | Φωνητική εφαρμογή AAC | |
|---|---|---|
| Πώς γίνεται η επικοινωνία; | Η εικόνα δίνεται φυσικά σε ένα άτομο | Αγγίζετε την εικόνα και η συσκευή εκφωνεί τη λέξη |
| Να γνωρίζει τη μέθοδο ο άλλος | Αρκεί να βλέπει την εικόνα, χρειάζεται κοντινή απόσταση | Αρκεί να ακούει τη φωνή, καταλαβαίνει και από απόσταση |
| Αριθμός λέξεων | Όσες χωράει το βιβλίο | Εκατοντάδες κάρτες σε μία συσκευή |
| Προετοιμασία | Εκτύπωση, πλαστικοποίηση, κόψιμο | Έτοιμες κάρτες, νέες κάρτες με φωτογραφία |
| Μπαταρία και συσκευή | Δεν απαιτούνται | Απαιτείται κινητό ή τάμπλετ |
Οι δύο προσεγγίσεις δεν αποκλείουν η μία την άλλη. Η ιδέα που μαθαίνεται στα πρώτα στάδια του PECS —ότι «η επικοινωνία σημαίνει να μεταφέρεις ένα μήνυμα σε ένα άτομο»— είναι πολύτιμη και στη μετάβαση σε μια φωνητική εφαρμογή. Το Talk with Ewa μεταφέρει τις αρχές του PECS και της οπτικά υποστηριζόμενης επικοινωνίας σε έναν ψηφιακό πίνακα με φωνή (η εφαρμογή διαθέτει προς το παρόν κάρτες και φωνή μόνο στα τουρκικά και στα αγγλικά): το παιδί μπορεί να βάλει τις κάρτες στη σειρά και να εκφωνήσει την πρόταση με ένα άγγιγμα στο «ΠΕΣ ΤΟ» (όταν χρησιμοποιείτε μια φωνητική εφαρμογή με μια φωνή στη γλώσσα του παιδιού σας).
Για ποια παιδιά είναι κατάλληλο το PECS;
Το PECS χρησιμοποιείται κυρίως σε παιδιά στο φάσμα του αυτισμού που δεν έχουν προφορικό λόγο ή έχουν ελάχιστο, αλλά επιλέγεται επίσης για παιδιά με καθυστέρηση λόγου και ομιλίας, σύνδρομο Down και άλλες αναπτυξιακές ιδιαιτερότητες. Για να ξεκινήσει, δεν απαιτείται το παιδί να αναγνωρίζει ήδη τις εικόνες· η διάκριση εικόνων διδάσκεται ούτως ή άλλως έως το 3ο στάδιο.
Πότε να απευθυνθείτε σε ειδικό;
Για να εφαρμόσετε το PECS με τα σωστά στάδια, συνιστάται να συνεργαστείτε με έναν ειδικό παιδαγωγό ή έναν λογοθεραπευτή. Αν το παιδί σας δεν σημειώνει πρόοδο στα στάδια για μεγάλο διάστημα, επανεξετάστε μαζί με τον ειδικό τη μέθοδο ή τους στόχους.
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποια ηλικία ξεκινά το PECS;
Δεν υπάρχει αυστηρό όριο ηλικίας για το PECS. Μπορεί να εφαρμοστεί τόσο σε μικρά παιδιά προσχολικής ηλικίας όσο και σε μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες.
Εμποδίζει το PECS την ομιλία του παιδιού;
Όχι. Έρευνες δείχνουν ότι το PECS και παρόμοιες μέθοδοι επικοινωνίας με εικόνες δεν εμποδίζουν την ομιλία, ενώ σε ορισμένα παιδιά αυξάνουν τις απόπειρες παραγωγής λέξεων.
Μπορώ να φτιάξω μόνος/η μου τις κάρτες PECS στο σπίτι;
Ναι. Μπορείτε να τις ετοιμάσετε εκτυπώνοντας φωτογραφίες από αντικείμενα που αγαπά το παιδί σας, πλαστικοποιώντας τες και κολλώντας αυτοκόλλητο σκρατς στην πίσω πλευρά. Είναι καλό να έχετε καθοδήγηση από ειδικό ώστε τα στάδια της μεθόδου να εφαρμόζονται σωστά.
Χρησιμοποιούνται μαζί το PECS και μια εφαρμογή AAC;
Ναι. Πολλά παιδιά χρησιμοποιούν χάρτινες κάρτες στο σπίτι ή στην πισίνα και μια φωνητική εφαρμογή εκτός σπιτιού. Σημαντικό είναι οι ίδιες λέξεις και εικόνες να είναι συνεπείς και στα δύο μέσα.
Μπορούμε να εφαρμόσουμε μόνοι μας τα στάδια του PECS στο σπίτι;
Τα στάδια του PECS ακολουθούν μια συγκεκριμένη, δομημένη μεθοδολογία. Η εφαρμογή στο σπίτι από τις οικογένειες είναι πολύτιμη, όμως για τη σωστή μετάβαση από στάδιο σε στάδιο συνιστάται η συμβουλευτική υποστήριξη ενός λογοθεραπευτή ή ενός ειδικού παιδαγωγού με εκπαίδευση στο PECS.
Ποιες δεξιότητες χρειάζεται να έχει ένα παιδί για να ξεκινήσει το PECS;
Για το πρώτο στάδιο του PECS δεν απαιτείται κάποια ιδιαίτερη προϋπόθεση· αρκεί το παιδί να έχει κίνητρο να ζητήσει κάτι. Δεξιότητες όπως η διάκριση εικόνων διδάσκονται στα επόμενα στάδια.
Πηγές
- Bondy και Frost (1994). The Picture Exchange Communication System. Focus on Autistic Behavior, 9(3), 1-19
- Pyramid Educational Consultants: PECS
- Millar, Light και Schlosser (2006). Επίδραση της παρέμβασης AAC στην παραγωγή ομιλίας σε άτομα με αναπτυξιακές δυσκολίες. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
Το κείμενο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα· δεν θέτει διάγνωση και δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία.