PECS là gì? 6 giai đoạn, thẻ PECS và điểm khác với AAC kỹ thuật số

Đội ngũ Talk with Ewa, Kktc Özel Eğitim · Cập nhật:

Trả lời nhanh

PECS (Picture Exchange Communication System, Hệ thống Giao tiếp Trao đổi Tranh) là phương pháp dạy giao tiếp gồm 6 giai đoạn, trong đó trẻ học cách giao tiếp bằng cách đưa bức tranh của món đồ mình muốn cho người lớn. Phương pháp này được Andy Bondy và Lori Frost phát triển tại Mỹ năm 1985 cho trẻ trong phổ tự kỷ và trẻ có các khó khăn phát triển khác. Trẻ tiến dần từ trao đổi một bức tranh đơn lẻ đến ghép dải câu và trả lời câu hỏi.

Lưu ý: Ở giai đoạn đầu của PECS, trẻ học cách trao đổi trực tiếp, tức là dưới sự hỗ trợ thể chất từ người hướng dẫn phía sau, trẻ cầm bức tranh trên tay và đưa cho đối tác giao tiếp.

PECS ra đời từ đâu?

PECS được phát triển năm 1985 tại bang Delaware, Mỹ, bởi Tiến sĩ Andy Bondy và nhà trị liệu ngôn ngữ - âm ngữ Lori Frost khi làm việc với học sinh tự kỷ. Mục tiêu là dạy trẻ xem giao tiếp như một sự tương tác với người khác: thay vì chỉ nhìn tranh và chờ đợi, trẻ cầm bức tranh đưa cho một người và nhận lại thứ mình muốn đổi lấy. Ngày nay, PECS được sử dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, tại các cơ sở giáo dục chuyên biệt và trung tâm can thiệp sớm.

6 giai đoạn của PECS

  1. Giai đoạn 1, khởi xướng giao tiếp: trẻ cầm bức tranh của món đồ mình rất thích, đặt vào tay người lớn và nhận lại món đồ đó. Ban đầu có hai người lớn cùng hỗ trợ: một người là đối tác giao tiếp nhận tranh, người còn lại hướng dẫn thể chất nhẹ nhàng cho trẻ từ phía sau.
  2. Giai đoạn 2, khoảng cách và tính bền bỉ: trẻ tự đi tới sổ giao tiếp, lấy tranh và mang tới cho người lớn ở vị trí khác trong phòng. Trẻ học cách kiên trì đề nghị và duy trì giao tiếp với nhiều người khác nhau, ở nhiều không gian khác nhau.
  3. Giai đoạn 3, phân biệt giữa các bức tranh: trẻ chọn đúng món mình muốn từ nhiều bức tranh khác nhau.
  4. Giai đoạn 4, cấu trúc câu: trẻ xếp thẻ "tôi muốn" cùng thẻ món đồ lên dải câu và đưa cả dải câu cho người lớn.
  5. Giai đoạn 5, trả lời câu hỏi: trẻ trả lời câu hỏi "Con muốn gì?" bằng dải câu.
  6. Giai đoạn 6, bình luận và chia sẻ: trẻ trả lời các câu hỏi như "Con thấy gì?", "Con nghe gì?"; giao tiếp không chỉ để yêu cầu mà còn để chia sẻ trải nghiệm.

Việc triển khai PECS bài bản thường có sự đồng hành của các chuyên gia được đào tạo. Các khóa học và học liệu cho gia đình do chính đơn vị phát triển phương pháp là Pyramid Educational Consultants cung cấp.

Cách làm thẻ PECS như thế nào?

Khác biệt giữa PECS và ứng dụng AAC có giọng nói

PECS (thẻ giấy)Ứng dụng AAC có giọng nói
Cách giao tiếpĐưa bức tranh trực tiếp cho một ngườiChạm vào hình, thiết bị phát âm từ ngữ
Người đối diện cần biết phương phápChỉ cần thấy tranh và ở gần trẻChỉ cần nghe âm thanh, có thể hiểu từ xa
Số lượng từ vựngGiới hạn theo sức chứa của cuốn sổHàng trăm thẻ trên một thiết bị
Chuẩn bịIn ấn, ép dẻo, cắt thẻCó sẵn bộ thẻ, thêm thẻ mới bằng ảnh chụp
Pin và thiết bịKhông cầnCần điện thoại hoặc máy tính bảng

Hai phương pháp này không loại trừ lẫn nhau. Ý tưởng cốt lõi học được từ các giai đoạn đầu của PECS — rằng "giao tiếp là truyền tải thông điệp đến một người" — cũng rất giá trị khi chuyển sang ứng dụng có giọng nói. Hiện tại, ứng dụng Talk with Ewa mới hỗ trợ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh, và khi sử dụng ứng dụng AAC có giọng nói cho trẻ, điều quan trọng là có một giọng đọc theo ngôn ngữ của trẻ. Talk with Ewa đưa các nguyên lý của PECS và giao tiếp hỗ trợ hình ảnh lên bảng giao tiếp số có giọng nói: trẻ có thể xếp các thẻ nối tiếp nhau và nhấn nút "NÓI" để đọc cả câu chỉ với một chạm.

PECS phù hợp với những trẻ nào?

PECS thường được dùng nhiều nhất cho trẻ tự kỷ chưa nói được hoặc nói rất ít, nhưng cũng được lựa chọn cho trẻ chậm nói, trẻ hội chứng Down và trẻ có các khác biệt phát triển khác. Để bắt đầu, trẻ chưa cần biết nhận diện hình ảnh; kỹ năng phân biệt tranh sẽ được dạy ở giai đoạn 3.

Khi nào cần tìm đến chuyên gia?

Để áp dụng PECS đúng trình tự giai đoạn, phụ huynh nên làm việc cùng giáo viên giáo dục đặc biệt hoặc nhà trị liệu ngôn ngữ - âm ngữ. Nếu trẻ chững lại lâu ở một giai đoạn, hãy cùng chuyên gia rà soát lại cách triển khai hoặc mục tiêu can thiệp.

Câu hỏi thường gặp

PECS có thể bắt đầu ở mấy tuổi?

Không có giới hạn độ tuổi cứng nhắc cho PECS. Phương pháp này có thể dùng cho trẻ nhỏ ở lứa tuổi mầm non cũng như trẻ lớn hơn và người trưởng thành.

PECS có làm trẻ chậm nói hoặc cản trở việc tập nói không?

Không. Các nghiên cứu cho thấy PECS và các phương pháp giao tiếp bằng hình ảnh tương tự không cản trở lời nói, thậm chí ở một số trẻ còn làm tăng nỗ lực bật âm và thử nói từ.

Tôi có thể tự làm thẻ PECS tại nhà không?

Có. Phụ huynh có thể in ảnh đồ vật trẻ yêu thích, ép plastic và dán nhám ở mặt sau. Tuy vậy, nên trao đổi với chuyên gia để áp dụng đúng các giai đoạn của phương pháp.

Có thể dùng kết hợp PECS với ứng dụng AAC không?

Có. Nhiều trẻ dùng thẻ giấy ở nhà hoặc khi đi bơi, còn ra ngoài thì dùng ứng dụng có giọng nói. Điểm quan trọng là từ ngữ và hình ảnh phải thống nhất trên cả hai công cụ (và nếu dùng Talk with Ewa, lưu ý ứng dụng hiện mới có tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh, trong khi trẻ cần một giọng đọc theo ngôn ngữ của trẻ).

Gia đình có thể tự thực hiện các giai đoạn PECS tại nhà không?

Các giai đoạn của PECS có cấu trúc rõ ràng. Việc cha mẹ luyện tập thêm ở nhà rất quý giá, nhưng để chuyển giai đoạn chuẩn xác, nên có sự tư vấn của nhà trị liệu ngôn ngữ - âm ngữ hoặc giáo viên giáo dục đặc biệt được đào tạo về PECS.

Trẻ cần có kỹ năng gì trước khi bắt đầu PECS?

Giai đoạn đầu của PECS không đòi hỏi kỹ năng tiên quyết đặc biệt; chỉ cần trẻ có động lực muốn lấy một thứ gì đó. Các kỹ năng như phân biệt tranh sẽ được dạy ở các bước tiếp theo.

Nguồn tham khảo

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo thông tin; không thay thế cho chẩn đoán y khoa hay đánh giá trực tiếp từ chuyên gia.