PECS چیست؟ ۶ مرحله، کارتهای PECS و تفاوت با اپلیکیشن صوتی AAC
پاسخ کوتاه
PECS (Picture Exchange Communication System یا سیستم ارتباطی تبادل تصویر) یک روش آموزشی ۶ مرحلهای است که در آن کودک یاد میگیرد با دادن تصویر چیزی که میخواهد به یک بزرگسال، ارتباط برقرار کند. این روش در سال ۱۹۸۵ در آمریکا توسط اندی باندی و لوری فراست برای کودکان طیف اوتیسم و سایر اختلالات رشدی پایهگذاری شد. کودک از تبادل یک تصویر شروع میکند و به سمت ساختن نوار جمله و پاسخ دادن به پرسشها پیش میرود.
نکته مهم: در مرحله اول PECS، کودک با راهنمایی فیزیکی یک همراه یاد میگیرد تصویر در دستش را به شریک ارتباطی بدهد؛ یعنی تبادل فیزیکی را تمرین میکند.
PECS از کجا آمد؟
PECS در سال ۱۹۸۵ در ایالت دلاور آمریکا توسط دکتر اندی باندی و لوری فراست، آسیبشناس گفتار و زبان، برای دانشآموزان اوتیسمی طراحی شد. هدف این بود که ارتباط بهعنوان یک تعامل با فرد دیگر به کودک آموزش داده شود: کودک صرفاً به تصویر نگاه نمیکند و منتظر نمیماند، بلکه تصویر را برمیدارد، به فرد میدهد و در ازای آن چیز دلخواهش را میگیرد. امروزه PECS در بسیاری از کشورها و در مراکز توانبخشی و آموزش ویژه بهطور گسترده به کار میرود.
۶ مرحله PECS
- مرحله ۱، شروع ارتباط: کودک تصویر جسمی را که بهشدت دوست دارد برمیدارد و در دست بزرگسال میگذارد و در مقابل آن جسم را دریافت میکند. در ابتدا دو بزرگسال همکاری میکنند: یکی شریک ارتباطی است و دیگری از پشت به کودک راهنمایی فیزیکی میدهد.
- مرحله ۲، فاصله و تداوم: کودک به سمت دفترچه ارتباطی میرود، تصویر را برمیدارد و به بزرگسالی که در بخش دیگری از اتاق است میرساند. او یاد میگیرد پافشاری کند و ارتباط را با افراد و مکانهای مختلف ادامه دهد.
- مرحله ۳، تمایز بین تصاویر: کودک از میان چند تصویر مختلف، تصویر مورد نظر خود را انتخاب میکند.
- مرحله ۴، ساخت جمله: کارت «میخواهم» را همراه با کارت جسم روی یک نوار جمله میچیند و نوار را به بزرگسال میدهد.
- مرحله ۵، پاسخ به پرسش: به سؤال «چی میخوای؟» با استفاده از نوار جمله پاسخ میدهد.
- مرحله ۶، ابراز نظر و اظهار نظر: به پرسشهایی مانند «چی میبینی؟» یا «چی میشنوی؟» پاسخ میدهد و ارتباط را نه فقط برای درخواست کردن، بلکه برای به اشتراک گذاشتن تجربه نیز به کار میبرد.
اجرای رسمی PECS همراه با متخصصان آموزشدیده انجام میشود. دورههای آموزشی و منابع برای خانوادهها از سوی مجموعه توسعهدهنده این روش، Pyramid Educational Consultants، ارائه میشوند.
کارتهای PECS چگونه آماده میشوند؟
- کارتها معمولاً در ابعاد حدود ۵ در ۵ سانتیمتر روی مقوای ضخیم چاپ و لمینت میشوند و پشت آنها چسب نواری (ولکرو یا چسب دیواری) میچسبانند.
- هر کارت شامل یک شیء یا مفهوم واحد است و نام آن در پایین تصویر نوشته میشود.
- کارتها در یک دفترچه ارتباطی که صفحههایش چسب دارد و روی نوار جمله جلوی جلد نگهداری میشوند.
- کارتهای نخست از میان چیزهایی انتخاب میشوند که کودک بیشترین علاقه را به آنها دارد؛ انگیزه کلید اصلی مرحله اول است.
تفاوت PECS با اپلیکیشن صوتی AAC
| PECS (کارت کاغذی) | اپلیکیشن صوتی AAC | |
|---|---|---|
| شیوه برقراری ارتباط | تصویر بهصورت فیزیکی به فرد داده میشود | روی تصویر لمس میشود و دستگاه کلمه را با صدا میگوید |
| آشنایی فرد مقابل با روش | دیدن تصویر کافی است؛ باید نزدیک باشد | شنیدن صدا کافی است؛ از فاصله دور هم متوجه میشود |
| تعداد واژگان | به اندازه گنجایش دفترچه | صدها کارت در یک دستگاه |
| آمادهسازی | چاپ، لمینت، برش | کارتهای آماده، ساخت کارت جدید با عکس |
| باتری و دستگاه | نیاز ندارد | به گوشی یا تبلت نیاز دارد |
این دو روش مکمل یکدیگرند و همدیگر را رد نمیکنند. این ایده که در مراحل ابتدایی PECS آموخته میشود—«ارتباط یعنی رساندن پیام به یک فرد»—در گذار به یک اپلیکیشن صوتی نیز بسیار ارزشمند است. Talk with Ewa اصول PECS و ارتباط مبتنی بر حمایت بصری را به یک بورد دیجیتال و صوتی منتقل میکند؛ در این فضا کودک میتواند کارتها را پشت سر هم بچیند و با «بگو» جمله را با یک لمس به صدا درآورد. توجه داشته باشید که در حال حاضر کارتها و صدا در اپلیکیشن Talk with Ewa فقط به زبانهای ترکی و انگلیسی هستند و این برنامه به زبان فارسی صحبت نمیکند؛ بنابراین برای استفاده از ابزار صوتی، انتخاب یک صدا به زبان کودک اهمیت دارد.
PECS مناسب چه کسانی است؟
PECS بیش از همه برای کودکان اوتیسمی که گفتار کلامی ندارند یا گفتارشان بسیار محدود است به کار میرود، اما در تاخیر گفتار، سندرم داون و سایر تفاوتهای رشدی نیز انتخاب میشود. برای شروع نیازی نیست کودک از قبل تصاویر را بشناسد؛ تشخیص تصاویر از همان مراحل اولیه و تا مرحله سوم آموزش داده میشود.
چه زمانی به متخصص مراجعه کنیم؟
برای اجرای PECS با مراحل دقیق، همکاری با یک مربی آموزش ویژه یا گفتاردرمانگر توصیه میشود. اگر فرزندتان در طی مراحل برای مدت طولانی پیشرفتی نداشت، همراه با متخصص روش کار یا اهداف را بازبینی کنید. داشتن یک صدا به زبان کودک در ابزارهای صوتی نیز کمک میکند ارتباط روزمره روانتر شکل بگیرد.
پرسشهای متداول
PECS از چه سنی شروع میشود؟
برای PECS محدودیت سنی قطعی وجود ندارد. هم میتوان آن را با کودکان خردسال پیشدبستانی اجرا کرد و هم با کودکان بزرگتر و بزرگسالان.
آیا PECS مانع صحبت کردن کودک میشود؟
خیر. پژوهشها نشان میدهند PECS و روشهای ارتباط تصویری مشابه مانع شکلگیری گفتار نمیشوند و در برخی کودکان تلاش برای تولید کلمه را افزایش میدهند.
آیا میتوانم کارتهای PECS را خودم در خانه آماده کنم؟
بله. میتوانید عکس اشیای مورد علاقه فرزندتان را چاپ و لمینت کنید و پشت آنها چسب بزنید. برای اینکه مراحل را درست پیش ببرید، بهتر است از یک متخصص راهنمایی بگیرید.
آیا PECS و اپلیکیشن AAC همزمان استفاده میشوند؟
بله. بسیاری از کودکان در خانه یا استخر از کارتهای کاغذی و بیرون از خانه از اپلیکیشن صوتی استفاده میکنند. نکته مهم این است که کلمات و تصویرها در هر دو ابزار هماهنگ و یکسان باشند.
آیا میتوانیم مراحل PECS را خودمان در خانه اجرا کنیم؟
مراحل PECS یک روش ساختاریافته و مشخص است. تمرین در خانه بسیار ارزشمند است، اما برای درست انجام شدن جابهجایی بین مراحل، مشاوره با گفتاردرمانگر یا مربی آموزش ویژه که دوره PECS را گذرانده توصیه میشود.
برای شروع PECS چه مهارتهایی در کودک لازم است؟
برای مرحله اول PECS پیشنیاز خاصی وجود ندارد؛ همین که کودک انگیزه خواستن چیزی را داشته باشد کافی است. مهارتهایی مانند تفکیک تصاویر در مراحل بعدی آموزش داده میشوند.
منابع
- Bondy و Frost (1994). The Picture Exchange Communication System. Focus on Autistic Behavior, 9(3), 1-19
- Pyramid Educational Consultants: PECS
- Millar، Light و Schlosser (2006). تأثیر مداخله AAC بر تولید گفتار در افراد دارای اختلالات رشدی. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
این مطلب صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد؛ تشخیص پزشکی محسوب نمیشود و جایگزین ارزیابی متخصص نیست.