PECS uitgelegd: 6 fasen, PECS-kaarten en het verschil met een digitale OC-app
Kort antwoord
PECS (Picture Exchange Communication System) is een trainingsmethode in 6 fasen waarmee een kind leert communiceren door een plaatje van iets dat het wil aan een volwassene te geven. De methode is in 1985 in de Verenigde Staten ontwikkeld door Andy Bondy en Lori Frost voor kinderen binnen het autismespectrum en met andere ontwikkelingsuitdagingen. Een kind begint met het uitwisselen van één plaatje en groeit toe naar het maken van een zinnenstrook en het beantwoorden van vragen.
Goed om te weten: In de eerste fase van PECS leert een kind de fysieke uitwisseling: met fysieke hulp van een begeleider het plaatje in de hand aangeven aan een communicatiepartner.
Waar komt PECS vandaan?
PECS is in 1985 ontwikkeld in de Amerikaanse staat Delaware door dr. Andy Bondy en logopedist Lori Frost, die werkten met leerlingen met autisme. Het doel was om communicatie aan te leren als een sociale uitwisseling met een ander: het kind wijst niet afwachtend naar een plaatje, maar pakt het plaatje, geeft het aan een persoon en krijgt in ruil daarvoor wat het wil. Inmiddels wordt PECS in veel landen toegepast, ook binnen het speciaal onderwijs.
De 6 fasen van PECS
- Fase 1 – Initiatief nemen tot communiceren: het kind pakt een plaatje van iets dat het heel graag wil, legt dit in de hand van de volwassene en krijgt het voorwerp. In het begin werken er twee volwassenen samen: de een is de communicatiepartner, de ander geeft het kind van achteren fysieke sturing.
- Fase 2 – Afstand en volharding: het kind loopt naar zijn communicatiemap, pakt het plaatje en brengt het naar een volwassene verderop in de kamer. Het leert doorzetten en contact zoeken met verschillende mensen op verschillende plekken.
- Fase 3 – Onderscheid maken tussen plaatjes: het kind kiest wat het wil uit meerdere plaatjes.
- Fase 4 – Zinnen bouwen: het kind zet een kaartje met "ik wil" en een voorwerpkaartje op een zinnenstrook en geeft die strook aan de volwassene.
- Fase 5 – Antwoorden op een vraag: het kind reageert met de zinnenstrook op de vraag "Wat wil je?".
- Fase 6 – Reageren en delen: het kind beantwoordt vragen als "Wat zie je?" en "Wat hoor je?" en communiceert niet alleen om iets te vragen, maar ook om iets te delen.
De officiële toepassing van PECS gebeurt samen met opgeleide professionals. Cursussen en materialen voor gezinnen worden aangeboden door de ontwikkelaars, Pyramid Educational Consultants.
Hoe maak je PECS-kaarten?
- Kaarten zijn meestal ongeveer 5 bij 5 cm groot, worden op stevig papier geprint en gelamineerd en krijgen achterop klittenband.
- Op elk kaartje staat één voorwerp of begrip met het woord eronder.
- De kaarten worden bewaard in een communicatiemap met klittenbandpagina's en op een zinnenstrook op de kaft.
- De eerste kaarten kies je uit dingen die het kind het allerleukst vindt; motivatie is in fase 1 de sleutel.
Verschil tussen PECS en een sprekende OC-app
| PECS (papieren kaarten) | Sprekende OC-app | |
|---|---|---|
| Hoe wordt er gecommuniceerd? | Een plaatje wordt fysiek aan iemand gegeven | Het kind tikt op een plaatje, het apparaat spreekt het woord uit |
| Moet de ander de methode kennen? | Het plaatje zien is genoeg, moet wel dichtbij zijn | Het geluid horen is genoeg, werkt ook op afstand |
| Aantal woorden | Zoveel als in de map past | Honderden kaarten op één apparaat |
| Voorbereiding | Printen, lamineren, knippen | Kant-en-klare kaarten, nieuwe kaart met een foto |
| Batterij en apparaat | Niet nodig | Telefoon of tablet nodig |
Beide manieren sluiten elkaar niet uit. Het inzicht uit de eerste fasen van PECS – dat communicatie draait om een boodschap overbrengen aan een ander – helpt ook bij de overstap naar een sprekende app. Talk with Ewa brengt principes van PECS en visueel ondersteunde communicatie samen in een digitaal bord met spraak: een kind kan kaarten achter elkaar zetten en de zin met één tik laten voorlezen. In de app zijn de kaarten en de stem op dit moment alleen in het Turks en Engels beschikbaar.
Voor wie is PECS geschikt?
PECS wordt veel gebruikt bij kinderen met autisme die niet of nauwelijks spreken, maar ook bij een spraak- en taalontwikkelingsachterstand, het syndroom van Down en andere ontwikkelingsverschillen. Om te starten hoeft een kind plaatjes nog niet te herkennen; onderscheid leren maken tussen plaatjes hoort juist bij de volgende fasen.
Wanneer schakel je een specialist in?
Voor het goed doorlopen van de fasen is begeleiding door een gespecialiseerde leerkracht of logopedist aan te raden. Merk je dat je kind langere tijd geen stap verder komt in de fasen, bespreek de aanpak en doelen dan samen met een deskundige.
Veelgestelde vragen
Op welke leeftijd start je met PECS?
Er is geen vaste leeftijdsgrens voor PECS. Het kan worden gebruikt bij jonge peuters en kleuters, maar ook bij oudere kinderen en volwassenen.
Remt PECS de spraakontwikkeling van een kind?
Nee. Onderzoek laat zien dat PECS en vergelijkbare visuele communicatiemethoden het spreken niet afremmen en bij sommige kinderen zelfs aanzetten tot meer woordpogingen.
Kan ik zelf thuis PECS-kaarten maken?
Ja. Je kunt foto's printen en lamineren van spullen die je kind leuk vindt en er klittenband op plakken. Voor het goed volgen van de fasen is het fijn om advies te vragen aan een deskundige.
Worden PECS en een OC-app samen gebruikt?
Ja. Veel kinderen gebruiken thuis of bij het zwemmen papieren kaarten en buitenshuis een sprekende app. Het belangrijkste is dat dezelfde woorden en plaatjes op beide plekken op elkaar aansluiten.
Kunnen we de PECS-fasen zelfstandig thuis uitvoeren?
De PECS-fasen vormen een heldere, gestructureerde methode. Thuis oefenen is heel waardevol, maar voor een goede overgang naar de volgende fase is begeleiding van een logopedist of een in PECS geschoolde specialist aan te raden.
Welke vaardigheden heeft een kind nodig om met PECS te beginnen?
Voor de eerste fase van PECS zijn geen speciale voorwaarden nodig; het is genoeg als het kind gemotiveerd is om iets te vragen. Vaardigheden zoals het onderscheiden van plaatjes volgen in latere fasen.
Bronnen
- Bondy & Frost (1994). The Picture Exchange Communication System. Focus on Autistic Behavior, 9(3), 1-19
- Pyramid Educational Consultants: PECS
- Millar, Light & Schlosser (2006). Effect van OC-interventie op spraakproductie bij mensen met ontwikkelingsstoornissen. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
Dit artikel is bedoeld ter informatie; het stelt geen diagnose en vervangt het oordeel van een deskundige niet.