کارتهای ارتباطی اوتیسم: گامبهگام در خانه چطور استفاده شوند؟
پاسخ کوتاه
کارتهای ارتباطی اوتیسم ابزارهای بصری هستند که به کودک کمک میکنند با اشاره کردن به یک تصویر یا لمس آن، خواسته و احساسش را بیان کند. برای بهترین نتیجه، کار را با تعداد کم و کلمات پرکاربرد (میخواهم، بیشتر، تمام شد، کمک) شروع کنید، خودتان هنگام صحبت کردن از کارتها استفاده کنید (مدلسازی)، بعد از پرسیدن سوال چند ثانیه صبر کنید و کارتها را در همه محیطها در دسترس کودک نگه دارید.
نکته اطلاعاتی: راهبردهای ارتباطی مبتنی بر حمایت بصری برای تقویت درک دستورها و مهارت توجه مشترک در کودکان طیف اوتیسم بهطور گسترده به کار میروند.
چرا کارتهای تصویری در اوتیسم موثرند؟
بسیاری از کودکان طیف اوتیسم در پردازش اطلاعات دیداری قویتر از پردازش شنیداری عمل میکنند. کلمه گفته شده همان لحظه از بین میرود، اما تصویر ثابت باقی میماند. کارت به کودک فرصت میدهد فکر کند و پاسخ دهد. همچنین ارتباط را ملموس میکند: کودکی که کارت «آب» را دراز میکند، آب میگیرد و تجربه میکند که ارتباط نتیجه میدهد.
با چه کارتهایی شروع کنیم؟
شروع با صدها کارت هم کودک را خسته میکند و هم خانواده را. برای هفته اول این دو گروه را پیشنهاد میکنیم:
۱. کلمات پایه (در هر شرایطی کاربرد دارند)
میخواهم، نمیخواهم، بیشتر، تمام شد، کمک، بله، نه، ایست. این کلمات در هر لحظه از روز به کار میآیند و سریعترین نتیجه را برای کودک دارند.
۲. چیزهایی که کودک بیش از همه میخواهد
خوراکی، نوشیدنی، اسباببازی و فعالیتهای مورد علاقهاش. انگیزه، قویترین محرک استفاده از کارت است. اگر فرزندتان عاشق حباببازی است، کارت «حباب» باید یکی از اولین کارتها باشد.
در صورت امکان از عکسهای واقعی دنیای خود کودک استفاده کنید: لیوان خودش، اسباببازی خودش، مربی خودش. بسیاری از کودکان عکس آشنا را راحتتر از یک طرح عمومی تشخیص میدهند.
استفاده گامبهگام در خانه
- محیط را آماده کنید: چیزی را که کودک خیلی دوست دارد جایی بگذارید که ببیند اما دستش به آن نرسد.
- مدلسازی کنید: وقتی میگویید «آب میخواهم»، خودتان کارتهای «میخواهم» و «آب» را لمس کنید.
- فرصت بدهید و صبر کنید: به کودک نگاه کنید و ۵ تا ۱۰ ثانیه بیصدا منتظر بمانید. سریع کمک نکنید.
- به هر تلاش پاسخ دهید: اگر کودک کارت را لمس کرد یا دراز کرد، فوراً خواستهاش را بدهید و کلمه را تکرار کنید: «آب! بفرما.»
- تعمیم دهید: کارتها را فقط سر میز نیاورید؛ در آشپزخانه، ماشین، پارک و فروشگاه هم استفاده کنید.
- بهتدریج گسترش دهید: وقتی کودک چند کارت را راحت به کار برد، کلمات جدید و جملههای دوکلمهای اضافه کنید («بیشتر» + «ماشین»).
اشتباهات رایج
- بیرون آوردن کارتها فقط در زمان «درس» یا تمرین. ارتباط در طول روز شکل میگیرد؛ کارتها هم باید تمام روز در دسترس باشند.
- اجبار کودک به لمس کارت یا گرفتن دست او برای زدن روی کارت. این کار کارت را به یک تکلیف اجباری تبدیل میکند. مدل باشید، فرصت بدهید و اجبار نکنید.
- شرط گذاشتن برای حرف زدن با گفتن «بگو ببینم». به کودکی که از کارت استفاده میکند اول خواستهاش را بدهید؛ صحبت کردن را با فشار نه، بلکه با تکرار دلپذیر حمایت کنید.
- جابهجا کردن مداوم کارتها. کودک کارت را از روی جایگاهش هم میشناسد. جای کلمات پایه باید ثابت بماند.
کارت کاغذی یا اپلیکیشن صوتی؟
این دو رقیب هم نیستند. کارتهای کاغذی ارزاناند و حتی در حمام و استخر هم قابل استفادهاند. اپلیکیشنهای صوتی اما کارت را با صدا میخوانند؛ به این ترتیب فردی که کودک را نمیشناسد هم متوجه میشود، کودک با هر لمس کلمه را میشنود و صدها کارت در یک دستگاه مرتب میمانند. بسیاری از خانوادهها هر دو را کنار هم به کار میبرند. اگر دنبال کارت چاپی هستید، تهیه فهرستی از کارتهای ضروری داخل اپ و چسباندن آن روی یخچال شروع خوبی است.
در Talk with Ewa کارتها دستهبندی شدهاند، کلیدهای پایهای ثابت در هر صفحه وجود دارد (بله، نه، میخواهم، نمیخواهم، بیشتر، تمام شد، کمک) و میتوانید با عکس خودتان کارت رایگان اضافه کنید؛ لازم است بدانید Talk with Ewa در حال حاضر فقط به زبانهای ترکی و انگلیسی صحبت میکند و کارتهایش به همین دو زبان است.
چه زمانی به متخصص مراجعه کنیم؟
اگر با وجود استفاده منظم از کارتها در چند هفته، فرزندتان هیچ علاقهای نشان نمیدهد، مهارت جدیدی یاد نمیگیرد یا مهارتهای قبلی را از دست میدهد، به روانپزشک کودک و نوجوان، متخصص مغز و اعصاب کودکان و آسیبشناس گفتار و زبان مراجعه کنید. متخصص کمک میکند تعداد کارتها، نوع تصویر و هدفها را متناسب با فرزندتان تعیین کنید.
پرسشهای متداول
برای کودک اوتیسم با چند کارت شروع کنیم؟
معمولاً ۵ تا ۱۰ کارت شروع خوبی است: چند کلمه پایه (میخواهم، بیشتر، تمام شد، کمک) و چند وسیله محبوب کودک. وقتی کودک اینها را راحت به کار برد، کارتهای جدید اضافه میشوند.
کارتهای ارتباطی عکس باشند یا طرح/نقاشی؟
بسته به کودک فرق میکند. بسیاری از کودکان عکس واقعی وسایل خودشان را راحتتر میشناسند. مهم این است که کودک تصویر را بشناسد و تصویر یک معنی روشن را نشان دهد.
استفاده از کارت باعث نمیشود فرزندم حرف نزند؟
پژوهشها این نگرانی را تایید نمیکنند. ابزارهای ارتباطی تصویری و صوتی گفتار را به تاخیر نمیاندازند و در بسیاری از کودکان تلاش برای گفتن کلمات را بیشتر میکنند.
آیا میتوانیم از کارتها در مدرسه هم استفاده کنیم؟
بله، حتماً باید استفاده کنید. به کار بردن کارتهای مشابه در خانه و مدرسه به کودک کمک میکند آموختههایش را تعمیم دهد. با مربی به اشتراک بگذارید که از چه کارتهایی استفاده میکنید.
فرزندم کارتها را پاره میکند یا قایم میکند، چه کار کنم؟
در ابتدا پاره شدن یا گم شدن کارتها زیاد اتفاق میافتد. لمینت کردن کارتها برای مقاوم شدن و نگهداری آنها در یک تخته ثابت اما در دسترس کودک، همراهی را سادهتر میکند. در یک اپلیکیشن صوتی این مشکل پیش نمیآید.
بزرگترین اشتباه هنگام استفاده از کارت در خانه چیست؟
رایجترین اشتباه این است که قبل از استفاده کودک از کارت، حدس بزنیم چه میخواهد و سریع بدهیم. این کار فرصت برقراری ارتباط را از کودک میگیرد. کمی به او فرصت دهید، کارت را مدلسازی کنید و وقتی از کارت استفاده کرد، سریع پاسخ دهید.
منابع
- منبع خانواده ASHA: Augmentative and Alternative Communication (AAC)
- Bondy و Frost (1994). The Picture Exchange Communication System. Focus on Autistic Behavior, 9(3), 1-19
- Millar، Light و Schlosser (2006). تاثیر مداخله AAC بر تولید گفتار در افراد دارای ناتوانیهای تحولی. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
این مطلب جنبه اطلاعرسانی دارد؛ تشخیص پزشکی محسوب نمیشود و جایگزین ارزیابی متخصص نیست.