Spraakapraxie bij kinderen: symptomen, diagnose en communicatieondersteuning
Kort antwoord
Spraakapraxie bij kinderen is een motorische spraakstoornis waarbij de hersenen moeite hebben met het plannen en op een rij zetten van de bewegingen van lippen, tong en kaak die nodig zijn om te spreken. Je kind weet wat het wil zeggen, maar kan de klanken niet in de juiste volgorde vormen. Wisselende klankfouten, toenemende moeite bij langere woorden en zoekende mondbewegingen bij het zoeken naar een woord zijn typische signalen. Een logopedist stelt de diagnose, eventueel met een beoordeling door een kinderneuroloog; intensieve, op beweging gerichte logopedie kan samen met ondersteunende communicatie (OC) de communicatie versterken.
Goed om te weten: Bij spraakapraxie bij kinderen draait het niet om spierzwakte, maar om een moeilijkheid in de hersenen bij het plannen en ordenen van spraakbewegingen.
Wat is spraakapraxie en wat niet?
Spraakapraxie is geen spierzwakte: de lippen en tong van je kind zijn sterk en werken zonder problemen bij het eten of glimlachen. De moeilijkheid zit in het plannen van die bewegingen voor spraak en het uitvoeren ervan in de juiste volgorde en met de juiste timing. Spraakapraxie is ook geen taalbegripsprobleem; de meeste kinderen begrijpen wat er wordt gezegd en weten wat ze willen vertellen.
Symptomen van spraakapraxie bij kinderen
- Weinig brabbelen als baby of een beperkte variatie aan klanken
- Eerste woordjes komen laat, of sommige woorden worden eerst gezegd en verdwijnen daarna weer
- Dezelfde woorden steeds met andere fouten uitspreken (wisselende fouten)
- Steeds meer moeite naarmate een woord langer is ("bal" is makkelijk, "televisie" is erg lastig)
- Zoekende bewegingen met de mond of tastende gebaren tijdens het zoeken naar een woord
- Verschillen in klemtoon en intonatie, waardoor de spraak "robotachtig" of hakkelend klinkt
- Het begrijpen van taal is duidelijk sterker dan het zelf spreken
Een deel van deze signalen kan ook bij andere spraakproblemen voorkomen. Alleen het herkennen van de symptomen is niet genoeg voor een diagnose.
Het verschil met een spraakachterstand
Bij een spraakachterstand doorloopt een kind de gebruikelijke ontwikkelingsstappen meestal op een trager tempo. Bij een kind met spraakapraxie ligt het probleem bij de bewegingsplanning en vallen wisselende fouten op. Dat onderscheid is belangrijk, omdat de aanbevolen logopedische aanpak anders is: frequente, korte en intensieve sessies, oefeningen gericht op bewegingsvolgorde en veel herhaling.
Wie stelt de diagnose?
De diagnose spraakapraxie bij kinderen wordt gesteld door een logopedist na een uitgebreid spraakonderzoek. Op heel jonge leeftijd kan een definitieve diagnose lastig zijn; een behandelaar kan voorstellen om een tijd te volgen onder de noemer "vermoeden van spraakapraxie". Een gehoortest en zo nodig een beoordeling door een kinderneuroloog kunnen ook deel uitmaken van het traject.
De rol van OC bij een kind met spraakapraxie
Kinderen met spraakapraxie kunnen veel frustratie ervaren omdat ze wel weten wat ze willen zeggen, maar het niet uit hun mond krijgen. ASHA geeft aan dat naast spraaktherapie ook ondersteunende communicatie (OC, in het Engels AAC) ingezet kan worden. Kaarten met afbeeldingen en spraakuitvoer helpen een kind om vandaag al zijn behoeften kenbaar te maken terwijl de logopedie doorloopt; het vertraagt het spreken niet. Wanneer een kind in een sprekende app een kaart aantikt, hoort het de uitspraak bovendien elke keer even duidelijk. In de app Talk with Ewa — die momenteel alleen in het Turks en Engels beschikbaar is — zijn de kaarten en stemmen op dit moment alleen in die twee talen aanwezig, terwijl het voor je kind juist waardevol is om een stem in de eigen taal van je kind te kunnen horen.
Hoe help je thuis?
- Doe de thuistoefeningen van de logopedist kort maar vaak (een paar keer per dag 5 tot 10 minuten).
- Dwing je kind niet; laat het bij moeite met spreken ook een gebaar, wijsbeweging of kaart gebruiken om iets duidelijk te maken.
- Spreek rustig en duidelijk, en ga zo zitten of staan dat je kind je gezicht goed kan zien.
- Moedig elke poging aan en verwacht geen perfecte uitspraak.
Veelgestelde vragen
Gaat spraakapraxie over?
Spraakapraxie kan met passende en intensieve logopedie vaak duidelijk verbeteren, maar het traject kan lang duren en verloopt bij elk kind anders. Een vaste termijn is niet te geven; je logopedist stelt een plan op maat voor je kind voor.
Betekent spraakapraxie dat een kind autisme heeft?
Nee. Spraakapraxie is een motorische spraakstoornis, terwijl autisme een ontwikkelingsstoornis of neurodiversiteit is die onder meer sociale communicatie en gedrag beïnvloedt. Bij sommige kinderen komen beide voor, maar het ene is geen teken van het andere.
Moet een kind met spraakapraxie communicatiekaarten gebruiken?
Voor veel kinderen met spraakapraxie zijn communicatiekaarten en apps met spraakuitvoer helpend. Ze geven het kind een stem tijdens de logopedie en verminderen frustratie.
Is spraakapraxie hetzelfde als stotteren?
Nee. Spraakapraxie is een moeilijkheid bij het plannen van spraakbewegingen, terwijl stotteren een stoornis is die de vloeiendheid en het ritme van het spreken beïnvloedt. De kenmerken en behandelmethoden verschillen van elkaar.
Helpen oefeningen met ritme en melodie bij spraakapraxie?
Oefeningen met ritme, melodie en intonatie kunnen door logopedisten worden toegevoegd aan de behandeling. Welke aanpak bij jouw kind past, bepaalt de logopedist.
Bronnen
- ASHA-informatie voor ouders: Childhood Apraxia of Speech
- ASHA-informatie voor ouders: Augmentative and Alternative Communication (AAC)
- Millar, Light en Schlosser (2006). Het effect van OC-interventie op spraakproductie bij personen met een ontwikkelingsbeperking. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
Deze tekst is bedoeld ter informatie; het stelt geen diagnose en vervangt de beoordeling door een professional niet.