Autisme communicatiekaarten: hoe gebruik je ze thuis stap voor stap?
Kort antwoord
Communicatiekaarten bij autisme zijn visuele hulpmiddelen waarmee een kind een wens of gevoel duidelijk maakt door een plaatje aan te wijzen of aan te raken. Voor het beste resultaat begin je met een klein aantal veelgebruikte woorden (ik wil, meer, klaar, hulp), doe je als ouder zelf voor hoe de kaarten werken tijdens het praten, wacht je na een vraag een paar seconden stil af en heb je de kaarten op elke plek bij de hand.
Goed om te weten: Visuele ondersteuning bij de communicatie wordt veel gebruikt om bij kinderen in het autismespectrum het begrijpen van opdrachten en de gedeelde aandacht te ondersteunen.
Waarom werken beeldkaarten bij autisme?
Veel kinderen in het autismespectrum verwerken wat ze zien sterker dan wat ze horen. Een gesproken woord is meteen weer weg; een plaatje blijft staan. Een kaart geeft een kind tijd om na te denken en te reageren. Bovendien maakt het communicatie tastbaar: een kind dat de kaart "water" aangeeft, krijgt water en ervaart dat communiceren werkt.
Met welke kaarten begin je?
Beginnen met honderden kaarten is zwaar voor zowel het kind als het gezin. Voor de eerste week raden we deze twee groepen aan:
1. Kernwoorden (bruikbaar in elke situatie)
Ik wil, ik wil niet, meer, klaar, hulp, ja, nee, stop. Deze woorden komen op elk moment van de dag van pas en leveren een kind het snelste succes op.
2. Waar het kind het meest naar verlangt
Lievelingseten, drinken, speelgoed en activiteiten. Motivatie is de sterkste drijfveer om kaarten te gebruiken. Is je kind dol op bellen blazen, dan hoort de kaart "bellen" bij de eerste kaarten.
Gebruik waar mogelijk foto's uit de eigen wereld van je kind: de eigen beker, het eigen speelgoed, de eigen leerkracht. Veel kinderen herkennen een vertrouwde foto makkelijker dan een algemene tekening.
Stap voor stap gebruiken thuis
- Bereid de omgeving voor: leg iets wat je kind heel graag wil op een plek waar het zichtbaar is, maar nog niet zelf bij kan.
- Doe het voor: zeg "Ik wil water" terwijl je zelf de kaarten "ik wil" en "water" aanraakt.
- Geef de ruimte en wacht: kijk je kind aan en wacht 5 tot 10 seconden rustig af. Help niet meteen uit de brand.
- Reageer op elke poging: raakt je kind een kaart aan of geeft het die aan, geef dan meteen wat het vraagt en herhaal het woord: "Water! Alsjeblieft."
- Breid de plekken uit: gebruik de kaarten niet alleen aan tafel, maar ook in de keuken, in de auto, in het park en in de supermarkt.
- Breid rustig uit: zodra je kind een paar kaarten vlot gebruikt, voeg je nieuwe woorden en combinaties van twee woorden toe ("meer" + "auto").
Veelgemaakte fouten
- Kaarten alleen tijdens "lesmomenten" pakken. Communicatie gebeurt de hele dag door; de kaarten moeten de hele dag bereikbaar zijn.
- Je kind dwingen een kaart aan te raken of de hand vasthouden om te wijzen. Daardoor wordt een kaart een verplicht nummertje. Doe voor, bied kansen en dwing niet.
- Praten als voorwaarde stellen met "Zeg het maar". Geef een kind dat kaarten gebruikt eerst waar het om vraagt; stimuleer gesproken taal zonder druk, door het woord prettig te herhalen.
- Kaarten steeds op een andere plek leggen. Een kind herkent een kaart ook aan de vaste plek. De vaste knoppen of kernwoorden moeten op dezelfde plek blijven.
Papieren kaarten of een spraakapp?
Ze zijn geen concurrenten van elkaar. Papieren kaarten zijn goedkoop en kunnen zelfs mee in bad of bij het zwembad. Spraakapps spreken de kaart hardop uit; zo begrijpt ook iemand die je kind niet goed kent wat er bedoeld wordt, hoort je kind bij elke tik het woord en blijven honderden kaarten op één apparaat netjes geordend. Veel gezinnen gebruiken beide naast elkaar. Zoek je losse kaarten, dan is het een goed begin om een lijstje met noodkaarten uit de app te printen en op de koelkast te hangen.
In Talk with Ewa zijn de kaarten ingedeeld in categorieën, staan vaste kernknoppen op elk scherm (ja, nee, ik wil, ik wil niet, meer, klaar, hulp) en kun je gratis eigen kaarten met een foto toevoegen. Houd er wel rekening mee dat Talk with Ewa momenteel alleen Turks en Engels spreekt en dat de kaarten en spraak in de app nu alleen in die twee talen beschikbaar zijn; een stem in de taal van je kind is in deze app dus nog niet aanwezig voor het Nederlands.
Wanneer schakel je een specialist in?
Als je kind na een paar weken regelmatig gebruik geen enkele interesse toont, geen nieuwe vaardigheden oppikt of juist vaardigheden verliest, neem dan contact op met een kinder- en jeugdpsychiater, een kinderneuroloog en een logopedist. Een specialist helpt je om samen het aantal kaarten, het type beeld en de doelen af te stemmen op je kind.
Veelgestelde vragen
Met hoeveel kaarten begin je bij een kind met autisme?
Meestal is 5 tot 10 kaarten een prettig begin: een paar kernwoorden (ik wil, meer, klaar, hulp) en een paar dingen waar je kind sterk naar verlangt. Zodra je kind die vlot gebruikt, komen er nieuwe kaarten bij.
Kunnen communicatiekaarten beter een foto of een tekening zijn?
Dat verschilt per kind. Veel kinderen herkennen echte foto's van hun eigen spullen makkelijker. Het belangrijkste is dat je kind het plaatje herkent en dat het beeld één duidelijke betekenis heeft.
Belemmert het gebruik van kaarten de spraakontwikkeling van mijn kind?
Onderzoek ondersteunt die zorg niet. Ondersteunde communicatie met plaatjes en spraak vertraagt het praten niet; bij veel kinderen neemt het aantal woordpogingen juist toe.
Kunnen we de kaarten ook op school gebruiken?
Ja, dat is juist heel waardevol. Dezelfde kaarten thuis en op school gebruiken helpt je kind om het geleerde breder toe te passen. Stem met de leerkracht af welke kaarten jullie gebruiken.
Mijn kind scheurt de kaarten kapot of verstopt ze, wat doe ik daaraan?
In het begin komt het vaak voor dat kinderen kaarten scheuren of kwijtraken. Kaarten lamineren voor meer stevigheid en ze op een vaste, bereikbare plek of op een vast bord houden maakt het makkelijker om vol te houden. Bij een spraakapp speelt dit niet.
Wat is de meest voorkomende fout bij het gebruik van kaarten thuis?
De meest gemaakte fout is al raden wat je kind wil en het meteen geven voordat de kaart gebruikt is. Daarmee neem je een kans om te communiceren weg. Geef even ruimte, doe het voor met de kaart en reageer direct zodra je kind de kaart inzet.
Bronnen
- ASHA-informatie voor gezinnen: Augmentative and Alternative Communication (AAC)
- Bondy en Frost (1994). The Picture Exchange Communication System. Focus on Autistic Behavior, 9(3), 1-19
- Millar, Light en Schlosser (2006). Het effect van ondersteunde communicatie op de spraakproductie bij mensen met een ontwikkelingsachterstand. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
Dit artikel is bedoeld ter informatie; het stelt geen diagnose en vervangt het onderzoek van een specialist niet.