Kind praat niet: wat doen en naar welke arts?

Team van Talk with Ewa, Kktc Özel Eğitim · Bijgewerkt:

Kort antwoord

De eerste stap als een kind niet praat is een afspraak maken met de huisarts of jeugdarts op het consultatiebureau en een gehoortest laten doen; daarna volgt zo nodig een verwijzing naar een kinder- en jeugdpsychiater, kinderneuroloog of logopedist. Terwijl je wacht op onderzoek, helpt het om thuis veel met je kind te praten, woorden te herhalen tijdens het spel en met picto's of spraakuitvoer een manier te geven om wensen duidelijk te maken.

Goed om te weten: Bij het beoordelen van de spraak- en taalontwikkeling worden het taalbegrip (begrijpen) en de taalproductie (praten, vertellen) apart bekeken.

Eerst dit: je zorgen zijn begrijpelijk

Je hebt vast vaak gehoord: "Wacht maar rustig af, jongens praten later." Sommige kinderen komen inderdaad later op gang en halen hun leeftijdsgenoten daarna in, maar vooraf is dat niet te voorspellen. Daarom adviseren deskundigen om te laten onderzoeken in plaats van af te wachten. Vroeg onderzoek kost niets en maakt het mogelijk om op tijd ondersteuning te starten als dat nodig is.

Naar welke arts ga je?

  1. Huisarts of jeugdarts (consultatiebureau): beoordeelt de algemene ontwikkeling en verwijst door. Dit is het eerste aanspreekpunt.
  2. KNO-arts en audiologisch centrum: gehooronderzoek. Bij een spraak- of taalachterstand moet het gehoor altijd worden gecontroleerd; zelfs terugkerende oorontstekingen kunnen tijdelijk gehoorverlies veroorzaken.
  3. Kinder- en jeugdpsychiater: beoordeelt ontwikkelingsproblemen zoals een autismespectrumstoornis (ASS). In Nederland wordt de diagnose autisme vaak gesteld door een gespecialiseerd team met onder meer een kinder- en jeugdpsychiater of GZ-psycholoog.
  4. Kinderneuroloog: doet onderzoek wanneer een neurologische oorzaak wordt vermoed.
  5. Logopedist: onderzoekt de spraak- en taalontwikkeling uitgebreid en begeleidt de behandeling.

Voor passend onderwijs en extra ondersteuning op school of opvang verloopt het traject in Nederland via het samenwerkingsverband, de school en het consultatiebureau of de huisarts, vaak op basis van verslagen van artsen en behandelaars. In Noord-Cyprus verloopt dit anders; voor meer details kun je de gids voor speciaal onderwijs van Kktc Özel Eğitim bekijken.

Wanneer direct hulp zoeken zonder af te wachten?

Voor een overzicht per leeftijd kun je terecht bij ons artikel over signalen van een spraak- en taalachterstand.

Wat kun je thuis doen terwijl je wacht op onderzoek?

Praat op het niveau van je kind

Gebruik korte, duidelijke zinnen. Gebruikt je kind één woord, zeg er dan twee: zegt je kind "bal", zeg dan "rode bal".

Volg het spel en benoem wat er gebeurt

Vertel hardop wat je kind aan het doen is: "De auto rijdt. De auto stopt." Geef liever een korte opmerking dan een stroom vragen te stellen.

Wacht even af

Ook als je al weet wat je kind wil, geef het niet meteen; kijk je kind aan en wacht een paar seconden. Dat geeft ruimte om zelf een contactpoging te doen.

Minder schermtijd, meer samenspel

Passief schermkijken vervangt geen echt gesprek. Samen in een boekje kijken, liedjes zingen en om de beurt spelen voeden de taalontwikkeling.

Geef je kind een eigen "stem"

Een kind dat nog niet kan praten kan gefrustreerd raken omdat het zich niet duidelijk kan maken. Communicatiekaarten met picto's of een app met spraakuitvoer helpen je kind om nu al "drinken", "wc" of "au" aan te geven terwijl de spraak zich verder ontwikkelt. Onderzoek laat zien dat ondersteunende communicatie het praten niet vertraagt. Let er wel op dat Talk with Ewa momenteel alleen in het Turks en Engels beschikbaar is, en kies bij hulpmiddelen altijd voor een stem in de taal van je kind. In ons artikel over ondersteunende communicatie (OC / AAC) lees je hoe je kunt starten.

Wat je beter niet kunt doen

Veelgestelde vragen

Is het normaal als een kind van 2 jaar nog niet praat?

Als een kind van twee jaar nog geen woordjes zegt of geen spontane tweewoordzinnen maakt, is het verstandig dit te laten beoordelen. Dat betekent niet meteen dat er iets ernstigs aan de hand is, maar het is beter om dit met een arts en een logopedist te bespreken dan af te wachten.

Welk onderzoek wordt als eerste gedaan als een kind niet praat?

Meestal wordt eerst het gehoor getest. Als het gehoor goed is, kan een arts doorverwijzen voor verdere ontwikkelingsdiagnostiek bij een kinder- en jeugdpsychiater, kinderneuroloog of logopedist.

Is een spraakachterstand een teken van autisme?

Een spraak- of taalachterstand kan bij autisme horen, maar betekent op zichzelf niet dat een kind autisme heeft. Ook gehoorproblemen, een taalontwikkelingsstoornis (TOS) of andere oorzaken kunnen een rol spelen. Alleen een deskundige kan een diagnose stellen.

Hoe maak je contact met een kind dat nog niet praat?

Spreek kort en duidelijk, sluit aan bij waar je kind aandacht voor heeft, gebruik gebaren en picto's en geef een manier om wensen te uiten, bijvoorbeeld met communicatiekaarten of spraakuitvoer. Reageer positief op elke poging tot contact.

Moet ik naar een instelling voor speciaal onderwijs of naar het ziekenhuis?

Begin met de huisarts of het consultatiebureau en een gehoortest; voor diagnostiek kun je vervolgens terecht bij een kinder- en jeugdpsychiater, kinderneuroloog of een gespecialiseerd centrum of ziekenhuis. Passende ondersteuning en speciaal onderwijs worden daarna afgestemd.

Is er een logopedist in het ziekenhuis of bij het consultatiebureau?

Veel ziekenhuizen, revalidatiecentra, vrijgevestigde praktijken en soms ook het consultatiebureau of speciaal onderwijs hebben logopedisten. Wachttijden en verwijzingsregels verschillen per plek; je huisarts of jeugdarts kan je hierbij helpen.

Bronnen

Dit artikel is bedoeld ter informatie; het stelt geen diagnose en vervangt het advies van een arts of behandelaar niet.