Thẻ giao tiếp hình ảnh và âm thanh có làm chậm nói ở trẻ không?
Trả lời nhanh
Không. Các tổng quan nghiên cứu cho thấy phương pháp giao tiếp tăng cường và thay thế (AAC), như thẻ hình ảnh và ứng dụng AAC có giọng đọc, không làm chậm phát triển lời nói ở trẻ, thậm chí ở một bộ phận đáng kể trẻ tham gia nghiên cứu, khả năng nói còn tăng lên. AAC giúp trẻ hiểu rằng giao tiếp mang lại hiệu quả và giúp trẻ nghe được từ ngữ sau mỗi lần chạm; khi lời nói thuận lợi hơn, trẻ thường chọn cách nhanh nhất, đó là nói. Lưu ý rằng hiện tại Talk with Ewa chỉ có tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh.
Thông tin cần biết: Các tổng quan khoa học chỉ ra rằng sử dụng AAC không ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tập nói mà còn hỗ trợ nền tảng ngôn ngữ cần thiết cho lời nói.
Nỗi lo lớn nhất của cha mẹ
Nỗi lo "nếu dùng thẻ để đòi món mình thích thì con sẽ chẳng thèm cố gắng nói" rất phổ biến và dễ hiểu. Băn khoăn này từng được các chuyên gia trao đổi suốt nhiều năm. Ngày nay, có rất nhiều nghiên cứu kiểm chứng câu hỏi này và bức tranh khoa học khá rõ ràng.
Các nghiên cứu nói gì?
Một trong những bài tổng quan được trích dẫn nhiều nhất trong lĩnh vực này do Millar, Light và Schlosser công bố năm 2006. Các nhà nghiên cứu đã rà soát những nghiên cứu đánh giá tác động của can thiệp AAC lên lời nói ở người có khuyết tật phát triển. Kết quả: không có nghiên cứu nào được rà soát tìm thấy bằng chứng cho thấy AAC làm giảm lời nói; ở một nhóm đáng kể người tham gia, lời nói tăng lên, còn các trường hợp khác không thay đổi.
Romski và Sevcik (2005) cũng phân tích các quan niệm sai lệch phổ biến về AAC trong can thiệp sớm và chỉ ra rằng những niềm tin như "AAC là giải pháp cuối cùng", "AAC cản trở việc tập nói" hay "trẻ phải có sẵn một số kỹ năng nhất định trước" không được nghiên cứu ủng hộ. Hiệp hội Ngôn ngữ-Lời nói-Thính học Hoa Kỳ (ASHA) trong tài liệu dành cho gia đình cũng mô tả AAC là công cụ hỗ trợ giao tiếp cho trẻ trong lúc trẻ rèn luyện lời nói.
Vì sao AAC có thể hỗ trợ lời nói?
- Nghe được từ ngữ: trong ứng dụng có giọng đọc, mỗi lần chạm đều phát âm từ đó với độ rõ ràng như nhau. Trẻ được nghe đi nghe lại cùng một từ hàng trăm lần một cách nhất quán.
- Giảm áp lực: trẻ bị ép phải nói có thể sinh tâm lý lo lắng. Trẻ có thể diễn đạt bằng cách khác sẽ thoải mái hơn; khi thoải mái, trẻ dễ thử bật âm thanh hơn.
- Thấy giao tiếp mang lại kết quả: khi chạm thẻ và nhận được thứ mình muốn, trẻ cảm nhận được sức mạnh của giao tiếp. Điều này tăng mong muốn giao tiếp của trẻ ở mọi hình thức, bao gồm cả lời nói.
- Cấu trúc ngôn ngữ: trẻ sắp xếp thẻ để tạo câu sẽ thực hành cách ghép các từ với nhau.
Kỳ vọng thực tế
AAC không phải là "phương pháp ép trẻ biết nói" và không ứng dụng nào bảo đảm chắc chắn rằng mọi trẻ đều sẽ nói được. Có trẻ theo thời gian sẽ nói nhiều hơn, có trẻ tiếp tục dùng song song lời nói và AAC, còn với một số trẻ, AAC trở thành kênh giao tiếp chính. Trong cả ba trường hợp, người hưởng lợi là trẻ, vì trẻ có thể giao tiếp được. Hiện tại Talk with Ewa chỉ có tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh.
Cách dùng để hỗ trợ khả năng nói?
- Khi dùng thẻ, bạn cũng hãy nói từ đó thành tiếng.
- Khi trẻ chạm vào thẻ, hãy nhắc lại từ đó và mở rộng thêm một chút: "Nước! Nước mát nè."
- Nếu trẻ cố bật âm hoặc phát âm một từ, hãy đón nhận với niềm vui tương tự.
- Đừng đặt điều kiện bắt trẻ phải nói mới đáp ứng; hãy phản hồi mong muốn của trẻ trước.
- Cùng chuyên viên âm ngữ trị liệu thống nhất các mục tiêu cho trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Con dùng thẻ thì có bị lười nói không?
Các nghiên cứu không ghi nhận bằng chứng cho điều này. Khi việc nói trở nên nhanh và dễ hơn với trẻ, trẻ thường ưu tiên dùng lời nói. Thẻ giúp mạch giao tiếp không bị gián đoạn trong lúc trẻ chưa nói được trôi chảy.
Nên bắt đầu dùng AAC khi nào?
Các chuyên gia không khuyên cha mẹ chờ đợi "xem con có tự biết nói hay không" mới dùng AAC. Nếu trẻ gặp khó khăn khi nói, có thể bắt đầu AAC sớm và kết hợp cùng trị liệu ngôn ngữ và lời nói.
Khi con bắt đầu nói được thì có nên bỏ AAC không?
Quyết định này thường do chính trẻ thể hiện. Khi lời nói đủ đáp ứng, trẻ sẽ ít dùng thẻ hơn. Thẻ vẫn có thể hữu ích thêm một thời gian khi trẻ mệt, hào hứng quá mức hoặc nói chuyện với người lạ.
Giọng đọc của ứng dụng AAC có làm con sợ không?
Ứng dụng AAC chất lượng dùng giọng đọc tự nhiên, dễ nghe bằng giọng nói phù hợp với ngôn ngữ của con bạn. Phần lớn trẻ làm quen khá nhanh. Giữ âm lượng nhỏ lúc đầu và giới thiệu giọng đọc vào những lúc bình tĩnh, vui vẻ sẽ giúp trẻ dễ tiếp nhận hơn (hiện Talk with Ewa chỉ có tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh).
Nếu con chỉ đòi máy tính bảng để chơi game thì tôi nên làm gì?
Tách riêng thiết bị dùng để giao tiếp với thiết bị chơi game sẽ rất hữu ích: chọn ốp lưng hoặc màu sắc khác biệt và dùng ứng dụng giao tiếp ngay trong các sinh hoạt hằng ngày sẽ giúp trẻ hiểu đây là công cụ để nói chuyện.
Nguồn tham khảo
- Millar, Light và Schlosser (2006). Tác động của can thiệp AAC lên việc tạo lời nói ở cá nhân có khuyết tật phát triển. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
- Romski và Sevcik (2005). Augmentative communication and early intervention: Myths and realities. Infants & Young Children, 18(3), 174-185
- Tài liệu gia đình ASHA: Augmentative and Alternative Communication (AAC)
Bài viết mang tính chất tham khảo thông tin, không thay thế cho việc chẩn đoán hay đánh giá chuyên môn của chuyên gia.