Ứng dụng cho trẻ tự kỷ: Làm sao chọn một ứng dụng AAC tốt?
Trả lời nhanh
Một ứng dụng giao tiếp tăng cường và thay thế (AAC) tốt cho trẻ tự kỷ nên có giọng đọc tự nhiên theo ngôn ngữ của trẻ, cho phép thêm thẻ bằng ảnh thật của bé, giữ các từ cốt lõi ở cùng một vị trí trên mọi màn hình, hỗ trợ ghép câu, hoạt động ngoại tuyến, không hiển thị quảng cáo trên màn hình giao tiếp và bảo vệ dữ liệu của trẻ. Các thẻ nhu cầu khẩn cấp (nước, đi vệ sinh, bị đau) miễn phí và luôn sẵn sàng mọi lúc cũng là một tiêu chí quan trọng.
Ghi chú thông tin: Các ứng dụng AAC hiệu quả thường áp dụng cách tiếp cận từ vựng cốt lõi (core words): những từ được dùng thường xuyên nhất luôn nằm cố định ở một vị trí trên mỗi màn hình, giúp hỗ trợ trí nhớ vận động của trẻ.
Các loại ứng dụng cho trẻ tự kỷ
Khi nhắc đến "ứng dụng cho trẻ tự kỷ", mọi người có thể hiểu theo nhiều hướng khác nhau. Xác định rõ nhu cầu thực tế trước khi chọn sẽ giúp cha mẹ dễ quyết định hơn:
- Ứng dụng giao tiếp (AAC): giúp trẻ chạm vào hình ảnh để giao tiếp. Đây là lựa chọn hàng đầu cho trẻ ít nói hoặc chưa nói được.
- Ứng dụng lịch trực quan và thói quen hằng ngày: thể hiện trình tự trong ngày bằng hình ảnh, giúp trẻ chuyển tiếp hoạt động nhẹ nhàng hơn.
- Ứng dụng trò chơi giáo dục: tập trung vào các kỹ năng như ghép cặp, màu sắc, con số.
- Ứng dụng cảm xúc và kỹ năng xã hội: hỗ trợ nhận diện nét mặt và các câu chuyện xã hội.
Bài viết này tập trung vào nhóm ứng dụng giao tiếp đáp ứng những nhu cầu thiết yếu nhất: giúp trẻ nói được "con muốn uống nước", "con muốn đi vệ sinh", "con bị đau".
Danh sách 10 tiêu chí khi chọn ứng dụng AAC
- Giọng đọc tự nhiên theo ngôn ngữ của trẻ: giọng đọc máy móc hoặc nhấn sai trọng âm dễ làm trẻ mất tập trung và khiến người xung quanh khó hiểu.
- Tạo thẻ bằng ảnh của riêng bé: chiếc cốc quen thuộc, món đồ chơi yêu thích hay cô giáo của bé. Thẻ cá nhân nên được thêm miễn phí và thao tác đơn giản.
- Từ cốt lõi đặt cố định: các từ như có, không, muốn, không muốn, thêm, hết, giúp đỡ nên giữ nguyên vị trí trên mọi màn hình để trẻ nhận diện qua vị trí quen thuộc.
- Ghép câu: khả năng xếp các thẻ nối tiếp nhau và đọc thành câu chỉ với một chạm giúp trẻ chuyển sang các cụm hai hoặc ba từ.
- Hoạt động ngoại tuyến: ở công viên, trên xe hoặc tại bệnh viện có thể không có mạng. Thẻ và âm thanh cần lưu sẵn trên thiết bị.
- Màn hình giao tiếp không quảng cáo: quảng cáo bật lên đúng lúc trẻ đang cố gắng giao tiếp vừa làm đứt mạch giao tiếp vừa tiềm ẩn rủi ro an toàn.
- Khóa phụ huynh: phần mua hàng, cài đặt và liên kết bên ngoài cần được bảo vệ bằng bước xác thực của cha mẹ.
- Quyền riêng tư: ứng dụng không nên đòi hỏi các thông tin như tên, số điện thoại hay vị trí nếu không cần thiết, và ảnh của trẻ nên được giữ trên thiết bị.
- Dễ tùy chỉnh: giáo viên và nhà trị liệu có thể ẩn thẻ, sắp xếp lại thứ tự hoặc thêm danh mục mới.
- Chi phí hợp lý: các thẻ nhu cầu khẩn cấp không nên bị ràng buộc bởi bất kỳ điều kiện thanh toán nào.
Talk with Ewa đáp ứng danh sách này như thế nào?
Chúng tôi thiết kế Talk with Ewa dựa trên các tiêu chí trên (lưu ý rằng hiện tại ứng dụng chỉ có thẻ và giọng đọc tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh, chưa hỗ trợ tiếng Việt):
- Giọng đọc nữ tự nhiên, ấm áp theo ngôn ngữ được hỗ trợ; ngôn ngữ thẻ hiện có tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh.
- Thêm thẻ bằng ảnh của riêng bạn hoàn toàn miễn phí; ảnh chỉ lưu trên thiết bị của bạn.
- Các phím cốt lõi cố định trên mọi màn hình và đọc câu với "SÖYLE" (miễn phí).
- Thẻ và âm thanh đi kèm ứng dụng; không cần internet khi sử dụng hằng ngày.
- Không có quảng cáo trên bảng giao tiếp; phần mua hàng và liên kết bên ngoài nằm sau bước xác thực của phụ huynh.
- Các thẻ Có, Không, Giúp đỡ, Nước, Nhà vệ sinh, Muốn đi tiểu, Muốn đi tiêu, Bị ốm, Đau, Bị đau, Sợ, Dừng lại, Đủ rồi và Đừng đi luôn miễn phí; vẫn nói được ngay cả khi số dư coin bằng 0.
- Chế độ chỉnh sửa: kéo thả để sắp xếp, ẩn thẻ, tạo danh mục riêng và nhiều bảng giao tiếp.
Ứng dụng miễn phí tải về và tặng sẵn 100 coin khi cài đặt lần đầu; mỗi lần chạm thẻ dùng 1 coin. Nếu muốn, bạn có thể dùng không giới hạn với gói tháng hoặc gói trọn đời trả một lần. Hiện Talk with Ewa mới hỗ trợ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh.
Cần lưu ý gì khi dùng thử ứng dụng?
Rất khó để đánh giá một ứng dụng chỉ trong vài phút. Hãy thử dùng ít nhất một đến hai tuần trong các sinh hoạt hằng ngày và gắn với những thứ trẻ thích nhất. Cha mẹ hãy làm mẫu cho trẻ bằng cách vừa nói vừa chạm vào các thẻ. Hãy quan sát mức độ hứng thú và mong muốn sử dụng của bé—ứng dụng tốt nhất chính là ứng dụng bé thực sự dùng. Đừng quên chia sẻ lựa chọn của bạn với chuyên viên âm ngữ trị liệu của trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Ứng dụng nào tốt nhất cho trẻ tự kỷ?
Không có một đáp án duy nhất; ứng dụng tốt nhất là ứng dụng phù hợp với nhu cầu của con và được con sử dụng thật sự. Với trẻ ít nói, một ứng dụng AAC có giọng đọc tự nhiên theo ngôn ngữ của trẻ, cho phép thêm thẻ cá nhân, chạy ngoại tuyến và không quảng cáo là điểm khởi đầu tốt.
Ứng dụng cho trẻ tự kỷ có miễn phí không?
Một số ứng dụng miễn phí hoàn toàn, số khác trả phí hoặc miễn phí một phần. Tải Talk with Ewa miễn phí; các thẻ khẩn cấp, đọc câu và tự thêm thẻ luôn miễn phí (lưu ý hiện ứng dụng hỗ trợ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh).
Ứng dụng có thay thế được trị liệu không?
Không. Ứng dụng giao tiếp chỉ là một công cụ hỗ trợ; chúng không thay thế được âm ngữ trị liệu hay giáo dục chuyên biệt. Ứng dụng phát huy hiệu quả tốt nhất khi dùng cùng với hướng dẫn của chuyên gia.
Dùng máy tính bảng hay điện thoại phù hợp hơn?
Máy tính bảng thường thuận tiện hơn vì màn hình lớn giúp thẻ hiển thị rõ và to hơn. Trong khi đó, điện thoại lại gọn nhẹ khi ra ngoài vì luôn mang theo bên mình. Nếu ứng dụng chạy được trên cả hai, bạn có thể kết hợp cả hai thiết bị.
Vì sao hỗ trợ đúng ngôn ngữ mẹ đẻ trong ứng dụng AAC lại quan trọng?
Mỗi ngôn ngữ có cấu trúc âm thanh và ngữ pháp riêng; những ứng dụng dịch máy móc từ ngôn ngữ khác dễ thiếu chuẩn xác về phát âm và cách diễn đạt. Một ứng dụng có giọng đọc và cấu trúc phù hợp với ngôn ngữ của trẻ sẽ giúp bé nghe đúng từ và tiếp thu dễ hơn.
Số lượng từ vựng trong ứng dụng có thể tăng dần theo thời gian không?
Một ứng dụng AAC tốt cần cho phép thêm danh mục và từ mới khi kỹ năng ngôn ngữ của trẻ phát triển. Trong Talk with Ewa, bạn có thể thêm thẻ mới bằng ảnh cá nhân và tạo danh mục riêng.
Nguồn tham khảo
- Tài liệu dành cho gia đình của ASHA: Augmentative and Alternative Communication (AAC)
- Tổ chức Y tế Thế giới: Thông tin tổng quan về rối loạn phổ tự kỷ
- Millar, Light và Schlosser (2006). Tác động của can thiệp AAC đến khả năng tạo lời nói ở người khuyết tật phát triển. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248-264
Bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc chẩn đoán hay đánh giá của chuyên gia.